Thép Không Gỉ Là Gì? Phân Loại 200, 300, 400 Series
Thép không gỉ (inox) là gì? Phân loại 200-series, 300-series (304, 316), 400-series. Khác biệt giữa austenitic, ferritic, martensitic và cách nhận biết bằng nam châm.
Thép Không Gỉ Là Gì?
Thép không gỉ (stainless steel, inox) là hợp kim sắt chứa tối thiểu 10.5% chromium (Cr). Chromium tạo lớp oxit Cr₂O₃ mỏng vô hình — lớp "thụ động" này tự bảo vệ và tái tạo khi bị trầy xước, ngăn oxy và nước tiếp xúc thép bên dưới.
Phát hiện năm 1913 bởi Harry Brearley (Anh), hiện có hàng trăm mác thép không gỉ khác nhau.
Phân Loại Thép Không Gỉ
Có 5 họ chính, phân biệt theo cấu trúc tinh thể:
1. Austenitic (Series 300 + Series 200)
Phổ biến nhất — chiếm 65–70% thị trường.
- •Không từ tính (không bị nam châm hút — đây là cách nhận biết đơn giản nhất)
- •Dẻo, dễ hàn, dễ tạo hình nguội
- •Chống ăn mòn tốt
Các mác phổ biến:
| Mác | Thành phần đặc trưng | Ứng dụng chính |
|---|---|---|
| 304 (1.4301) | 18Cr + 8Ni | Bu lông, thùng xe, thiết bị thực phẩm |
| 316 (1.4401) | 16Cr + 10Ni + 2Mo | Ven biển, đông lạnh, y tế |
| 316L | 16Cr + 10Ni + 2Mo (C thấp) | Hàn nhiều pass, tránh sensitization |
| 321 | 18Cr + 9Ni + Ti | Nhiệt độ cao 400–900°C |
| 201 | 16Cr + 4Ni + 6Mn | Rẻ hơn 304, chống gỉ kém hơn |
| 202 | 17Cr + 4Ni + 8Mn | Tương tự 201 |
> Cảnh báo 200-series: Inox 201, 202 nhìn giống 304 nhưng dùng Manganese thay Nickel để giảm chi phí. Chống gỉ KÉM HƠN 304 đáng kể — nhiều sản phẩm kém chất lượng ký hiệu "304" thực ra là 201. Dùng MTC để xác nhận.
2. Ferritic (Series 400)
Chứa Cr cao, ít hoặc không có Ni.
- •Bị nam châm hút (ferritic = từ tính)
- •Chống gỉ trung bình
- •Rẻ hơn austenitic (không có Ni)
- •Không dùng trong môi trường ăn mòn mạnh
- •430 (1.4016): 17Cr — nội thất, thiết bị gia dụng
- •409 (1.4512): 11Cr — ống xả xe, nơi cần chịu nhiệt
3. Martensitic (Series 400)
Chứa Cr cao, C cao hơn.
- •Có thể nhiệt luyện để tăng độ cứng
- •Bị nam châm hút
- •Chống gỉ thấp nhất trong nhóm inox
- •410 (1.4006): Dao, kéo, thiết bị cắt
- •420 (1.4021): Dao mổ, dụng cụ phẫu thuật
4. Duplex (Austenitic + Ferritic)
Kết hợp ưu điểm của cả hai, bền cơ học gấp đôi 304.
- •2205: Dùng trong công nghiệp dầu khí, nước biển
- •Từ tính một phần
5. Precipitation Hardening (PH)
- •17-4 PH: Hàng không vũ trụ, y tế
Cách Nhận Biết Inox Bằng Nam Châm
| Nam châm | Có thể là |
|---|---|
| Không hút (không từ tính) | Austenitic 300-series (304, 316) hoặc 200-series |
| Hút nhẹ | 304/316 bị biến dạng nguội (gia công tăng từ tính một phần) |
| Hút mạnh | Ferritic 400-series, martensitic, hoặc thép thường |
Quan trọng: Nam châm KHÔNG hút ≠ chắc chắn là 304. Vẫn cần MTC để xác nhận mác thép.
Inox Nào Dùng Cho Bu Lông, Ốc Vít?
- •Tiêu chuẩn thông thường: Inox 304 (A2-70) — 95% ứng dụng
- •Môi trường ăn mòn mạnh: Inox 316 (A4-70)
- •Tránh: 200-series (201, 202) — kém chất lượng
Vật Tư Trường An chỉ cung cấp bu lông inox 304 (A2-70) và inox 316 (A4-70) từ nhà máy có MTC. Hotline: 0983 080 787.
Xem thêm: Inox 304 Là Gì? · Inox 316 Là Gì? Khi Nào Dùng?
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Thép không gỉ (inox) về mặt hóa học là gì?
Là hợp kim sắt chứa tối thiểu 10.5% chromium (Cr). Chromium tạo lớp oxit Cr2O3 mỏng vô hình — lớp "thụ động" này tự bảo vệ và tái tạo khi bị trầy xước, ngăn oxy và nước tiếp xúc thép bên dưới.
❓ Có thể dùng nam châm để chắc chắn phân biệt inox 304 với 200-series không?
Không. Cả inox 304 (300-series) và 200-series đều thuộc nhóm austenitic, không từ tính nên nam châm không hút cả hai. Nam châm không hút KHÔNG chắc chắn là 304 — vẫn cần MTC (chứng chỉ vật liệu) để xác nhận mác thép.
❓ Vì sao inox 400-series (ferritic, martensitic) bị nam châm hút còn 300-series thì không?
Vì cấu trúc tinh thể khác nhau: austenitic (300-series) không từ tính, trong khi ferritic và martensitic (400-series) chứa Cr cao, ít hoặc không có Ni, và đều bị nam châm hút.
❓ Nên dùng inox nào cho bu lông, ốc vít theo tiêu chuẩn thông thường và môi trường ăn mòn mạnh?
Tiêu chuẩn thông thường dùng inox 304 (A2-70), chiếm 95% ứng dụng. Môi trường ăn mòn mạnh dùng inox 316 (A4-70). Nên tránh 200-series (201, 202) vì chống gỉ kém hơn 304 đáng kể dù nhìn giống nhau.
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.