Trang chủ/Từ điển kỹ thuật

Từ Điển Kỹ Thuật Bu Lông & Ốc Vít

Giải thích các thuật ngữ kỹ thuật ngành bu lông, ốc vít: tiêu chuẩn DIN/ISO/ASTM, vật liệu inox, cấp bền, phương pháp mạ và các khái niệm cơ khí thường gặp.

A B C D E G H I J L M N P R S T U V Y Z Đ Ố

Bảng Quy Đổi Nhanh DIN ↔ ISO

Tiêu chuẩn Đức (DIN)	Tiêu chuẩn quốc tế (ISO)	Tên gọi
DIN 933	ISO 4017	Bu lông lục giác ren suốt
DIN 931	ISO 4014	Bu lông lục giác ren một phần
DIN 934	ISO 4032	Đai ốc lục giác
DIN 985	ISO 7042	Đai ốc nyloc chống lỏng

A

A2-70: Ký hiệu ISO 3506 cho bu lông inox 304 — A2 là vật liệu (stainless 304), 70 là bền kéo tối thiểu 700 MPa.Đọc thêm →
A4-70: Ký hiệu ISO 3506 cho bu lông inox 316 — A4 là vật liệu (stainless 316 với molybdenum), 70 là bền kéo tối thiểu 700 MPa. Dùng cho môi trường muối, biển.Đọc thêm →
ASTM: American Society for Testing and Materials — tổ chức tiêu chuẩn Mỹ. Bu lông ASTM A325/A490 là tiêu chuẩn kết cấu thép Mỹ, tương đương ISO 8.8/10.9.Đọc thêm →

B

Bu lông (Bolt): Thanh kim loại có ren ngoài, đầu lục giác hoặc allen, dùng cùng đai ốc để ghép các chi tiết. Khác với vít (screw): vít vặn thẳng vào vật liệu, bu lông dùng đai ốc.Đọc thêm →
Bolt Grade Marking: Ký hiệu trên đầu bu lông thể hiện cấp bền và nhà sản xuất. Bu lông 8.8 có '8.8' dập nổi. Bu lông 10.9 có '10.9'. Không có ký hiệu = cấp thấp (4.6) hoặc hàng không rõ nguồn gốc — cần kiểm tra CO/CQ.Đọc thêm →

C

Cấp bền (Strength Grade): Con số trên đầu bu lông thể hiện cơ tính: 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9. Số đầu × 100 = bền kéo (MPa). Ví dụ: 8.8 = bền kéo 800 MPa, giới hạn chảy 640 MPa.Đọc thêm →
Chromium (Cr): Nguyên tố hóa học tạo nên tính chống gỉ của inox. Inox phải có ≥10.5% Cr để tạo lớp oxit thụ động Cr₂O₃ tự bảo vệ bề mặt.
Carriage Bolt (Bu lông đầu tròn): Bu lông đầu tròn bán cầu, cổ vuông dưới đầu tự khóa vào gỗ — không cần cờ lê phía đầu. Phổ biến trong ghép gỗ với thép, sàn gỗ thùng xe tải, kệ gỗ kho hàng.Đọc thêm →
Chemical Anchor (Neo hóa chất): Hệ neo dùng keo epoxy hoặc vinyl ester bơm vào lỗ khoan trong bê tông, sau đó cắm thanh ren hoặc bu lông. Cường độ nhổ (pull-out strength) cao hơn nhiều so với neo cơ học. Dùng cho máy móc nặng, cột thép.Đọc thêm →

D

DIN: Deutsches Institut für Normung — tiêu chuẩn Đức. DIN 931 (bu lông ren một phần), DIN 933 (bu lông ren suốt), DIN 934 (đai ốc lục giác), DIN 985 (đai ốc nyloc). Phổ biến nhất tại Việt Nam.Đọc thêm →

E

EPDM Gasket (Gioăng EPDM): Cao su ethylene propylene diene monomer — vật liệu gioăng tích hợp dưới đầu vít tự khoan tôn mái. Chịu UV, ozone, nước 10–15 năm. Bắt buộc có gioăng EPDM để chống thấm — thiếu gioăng sẽ bị dột.Đọc thêm →

G

Galvanic Corrosion: Ăn mòn điện hóa xảy ra khi hai kim loại khác nhau tiếp xúc nhau trong môi trường dẫn điện (nước, muối). Ví dụ: bu lông thép + khung nhôm + nước biển = bu lông thép bị ăn mòn nhanh.Đọc thêm →

H

HDG (Hot-Dip Galvanizing): Mạ kẽm nhúng nóng — nhúng thép vào kẽm nóng chảy 450°C. Tạo lớp kẽm dày 45–85μm, bền 15–30 năm ngoài trời. Khác với mạ kẽm điện (5–12μm, bền 1–3 năm).Đọc thêm →
Hydrogen Embrittlement: Hiện tượng thép bền cao (cấp 10.9, 12.9) hấp thụ hydro trong quá trình mạ điện hoặc ngâm axit — gây giòn đột ngột không có cảnh báo. Bắt buộc bake (nung khử hydro) sau mạ điện cho bu lông 10.9+. Không mạ HDG cho 10.9.Đọc thêm →

I

Inox 304 (SUS304, SS304): Mác thép không gỉ phổ biến nhất: 18% Cr + 8% Ni. Không từ tính. Dùng cho bu lông thùng xe tải, thiết bị thực phẩm, cơ khí ngoài trời. Ký hiệu ISO: A2.Đọc thêm →
Inox 316 (SUS316, SS316): Mác inox 316: 16% Cr + 10% Ni + 2–3% Molybdenum. Chống muối biển tốt hơn 304 nhờ Mo. Dùng cho thùng xe đông lạnh, tàu biển, ven biển. Ký hiệu ISO: A4.Đọc thêm →
ISO: International Organization for Standardization. ISO 4014 (bu lông ren một phần), ISO 4017 (ren suốt), ISO 4032 (đai ốc lục giác). Gần tương đương DIN nhưng có một số khác biệt nhỏ về kích thước.Đọc thêm →

J

J-Bolt (Bu lông neo chữ J): Bu lông neo hình chữ J, phần cong chôn trong bê tông, phần ren nhô lên để lắp đế cột thép hoặc máy móc. Kích thước M12–M48. Dùng neo cột nhà thép tiền chế, tháp điện gió, móng máy móc công nghiệp.Đọc thêm →

L

Loctite: Thương hiệu keo khóa ren phổ biến. Loctite 222 (tím, nhẹ), 243 (xanh, trung bình, tháo được bằng cờ lê), 270 (đỏ, bền cao, cần nung nóng 250°C để tháo). Hoạt động bằng phản ứng anaerobic.Đọc thêm →

M

Mạ kẽm điện (Electro Galvanizing): Phương pháp mạ kẽm bằng điện phân, tạo lớp kẽm mỏng 5–12μm. Bề mặt đẹp, bóng, không ảnh hưởng dung sai ren. Bảo vệ chống gỉ trung bình 1–3 năm ngoài trời.Đọc thêm →
Mô-men xoắn (Torque): Lực siết bu lông, đo bằng Newton-metre (Nm) hoặc kgf·cm. Siết đúng lực tạo preload (lực căng trước) trong bu lông bằng 70–90% giới hạn chảy. Dùng cờ lê lực (torque wrench) để kiểm soát.Đọc thêm →
Mill Certificate (CO/CQ): Giấy chứng nhận chất lượng do nhà máy sản xuất cấp — ghi thành phần hóa học thực tế và cơ tính của lô hàng. CO = Certificate of Origin (chứng nhận xuất xứ). CQ = Certificate of Quality. Bắt buộc yêu cầu khi mua hàng số lượng lớn hoặc cho dự án nghiêm ngặt.

N

Nickel (Ni): Nguyên tố trong inox tạo cấu trúc austenitic (không từ tính). Inox 304 có 8–10.5% Ni. Giá nickel thế giới biến động ảnh hưởng trực tiếp đến giá bu lông inox.
Nyloc (DIN 985): Đai ốc chống lỏng có vòng nhựa nylon ở trên. Nhựa bị biến dạng ôm chặt ren tạo ma sát. Hiệu quả hơn vòng đệm đàn hồi 3–5 lần trong điều kiện rung động (theo thử nghiệm Junker DIN 65151).Đọc thêm →

P

Pitch (Bước ren): Khoảng cách giữa hai đỉnh ren liên tiếp, tính bằng mm. M8 tiêu chuẩn có bước ren 1.25mm (ký hiệu M8×1.25). Ren thô (coarse): bước lớn, phổ biến. Ren mịn (fine): bước nhỏ, cho điều chỉnh chính xác.Đọc thêm →
Preload: Lực căng trước được tạo ra trong thân bu lông khi siết. Preload đúng (70–90% giới hạn chảy) tạo ma sát đủ lớn để giữ mối ghép và chống lỏng do rung động.
Point Number (Số mũi vít): Phân loại mũi khoan tích hợp của vít tự khoan: Mũi #1 (tôn ≤0.8mm), #2 (0.8–2mm), #3 (2–4mm thép), #4 (4–6mm), #5 (5–8mm). Chọn sai số mũi → vít không xuyên được hoặc lỗ quá rộng gây dột.Đọc thêm →

R

Ren metric ISO (M): Hệ ren tiêu chuẩn quốc tế đơn vị mm. M6×1.0 = đường kính 6mm, bước ren 1mm. Ren metric phổ biến toàn cầu, trừ Mỹ (dùng UNC/UNF inch).Đọc thêm →

S

Self-drilling Screw (Vít tự khoan): Vít có đầu mũi khoan tích hợp, khoan xuyên kim loại và tự tạo ren trong một bước. Ký hiệu ST4.8, ST5.5 — số là đường kính thân vít tính bằng mm. Phổ biến trong đóng thùng xe và lợp tôn.Đọc thêm →
SUS304 / SS304: Tên gọi khác của inox 304. SUS là ký hiệu tiêu chuẩn Nhật (JIS), SS là ký hiệu Mỹ/quốc tế chung. Cùng thành phần với EN 1.4301 của châu Âu.
Stud Bolt (Thanh ren 2 đầu): Thanh thép không đầu, có ren ở cả hai đầu (hoặc toàn bộ). Dùng để bắt mặt bích (flange) trong đường ống áp lực, nắp máy bơm, máy nén. Cấp bền cao, tiêu chuẩn ASTM A193 B7.

T

Thép cấp bền 8.8: Bu lông thép carbon trung bình được tôi và ram nhiệt, bền kéo ≥800 MPa, giới hạn chảy ≥640 MPa. Tiêu chuẩn nhất cho kết cấu thép, máy móc công nghiệp.Đọc thêm →
Torque Wrench (Cờ lê lực): Dụng cụ siết bu lông có thể thiết lập và kiểm soát mô-men xoắn. Nghe tiếng click khi đạt lực đặt trước. Cần thiết cho bất kỳ mối ghép quan trọng nào — kết cấu thùng xe, động cơ, kết cấu thép.
Thread Locker (Keo khóa ren): Keo đông cứng trong khe ren khi không có oxy (anaerobic curing). Ngăn bu lông lỏng do rung động. Loctite là thương hiệu phổ biến nhất. Loctite 243 (xanh, cường độ trung bình) — loại thông dụng nhất cho cơ khí và xe tải.Đọc thêm →

U

U-Bolt (Bu lông chữ U): Thanh thép cong hình chữ U, ren ở cả 2 đầu thẳng. Kẹp ống, dầm, lá nhíp xe tải. Kích thước theo đường kính ống kẹp (1/2' đến 4'). Inox 304 dùng cho ống đường nước và xe tải.Đọc thêm →

V

Vòng đệm (Washer): Đĩa kim loại mỏng đặt dưới đầu bu lông hoặc đai ốc. Vòng đệm phẳng (DIN 125) phân tán tải lực, bảo vệ bề mặt. Vòng đệm đàn hồi (DIN 127) chống lỏng nhẹ. Vòng đệm inox cho thùng xe.Đọc thêm →

Y

Yield Strength (Giới hạn chảy): Ứng suất tại đó vật liệu bắt đầu biến dạng dẻo (không đàn hồi về lại). Bu lông 8.8 có giới hạn chảy 640 MPa. Siết bu lông vượt giới hạn chảy = bu lông bị kéo giãn vĩnh viễn, phải thay.

Z

Zinc Plating (Mạ kẽm): Lớp bảo vệ chống gỉ phổ biến nhất cho bu lông thép. Hai loại: mạ điện (5–12μm, rẻ) và nhúng nóng (45–85μm, bền). Kẽm hoạt động như anod hy sinh, bị oxy hóa trước thép bên dưới.Đọc thêm →

Đ

Đai ốc (Nut): Chi tiết hình lục giác (hoặc các hình khác) có lỗ ren trong, dùng vặn vào bu lông để tạo mối ghép. Các loại: đai ốc thường DIN 934, nyloc DIN 985, cao DIN 6330, mỏng DIN 439.Đọc thêm →

Ố

Ốc vít (Screw): Chi tiết có ren ngoài, vặn thẳng vào vật liệu mà không cần đai ốc. Khác bu lông ở chỗ ren vít chặt trực tiếp vào vật liệu (gỗ, kim loại, nhựa). Các loại: vít gỗ, vít tôn, vít tự khoan.Đọc thêm →

Câu Hỏi Thường Gặp

❓ A2 và A4 trong ký hiệu bu lông inox khác nhau gì?

A2 là vật liệu inox 304, A4 là inox 316 (có thêm 2-3% molybdenum, chống muối biển tốt hơn). Số theo sau (ví dụ A2-70) là bền kéo tối thiểu 700 MPa, không liên quan tới mác thép.

❓ Cấp bền 8.8 trên đầu bu lông nghĩa là gì?

Số đầu (8) nhân 100 ra bền kéo tối thiểu 800 MPa; công thức đọc nhanh cho mọi cấp bền: 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9. Bu lông 8.8 có giới hạn chảy 640 MPa, phổ biến nhất cho kết cấu thép và máy móc công nghiệp.

❓ Mạ kẽm điện và mạ kẽm nhúng nóng khác nhau ở đâu?

Mạ điện tạo lớp kẽm mỏng 5-12μm, bền 1-3 năm ngoài trời, không ảnh hưởng dung sai ren. Mạ nhúng nóng (HDG) tạo lớp dày 45-85μm, bền 15-30 năm, nhưng có thể làm sai lệch dung sai ren nếu không tiện lại.

❓ Vít và bu lông khác nhau ở điểm nào?

Vít (screw) vặn thẳng vào vật liệu (gỗ, tôn, nhựa) không cần đai ốc. Bu lông (bolt) là thanh ren dùng cùng đai ốc để ghép hai chi tiết — khác biệt nằm ở cách tạo lực kẹp, không phải hình dạng bên ngoài.

❓ Vì sao bu lông cấp bền 10.9 trở lên không nên mạ kẽm điện?

Bu lông bền cao dễ hấp thụ hydro trong quá trình mạ điện/ngâm axit, gây giòn hydro (hydrogen embrittlement) — nứt gãy đột ngột không cảnh báo trước. Nếu bắt buộc mạ điện phải bake (nung khử hydro) ngay sau mạ; nhiều nơi chọn mạ nhúng nóng hoặc không mạ để tránh rủi ro này.

Thuật Ngữ Nào Chưa Rõ?

Kỹ sư Trường An giải đáp miễn phí — gọi hoặc nhắn tin ngay.

📞 0878 939 639 Gửi Câu Hỏi

Xem thêm: Bài viết kỹ thuật · Tất cả bài viết