Bảo Vệ Thân Xe

Bảo vệ thân xe tải gồm cản hông, bo góc (chụp góc), tấm chắn lốp hoặc chắn bùn và các pát gia cố, mỗi bộ phận che một vị trí hay bị va đập. Cách chọn là đi từ nơi xe hay hư nhất, đo kích thước thật của thùng, rồi mới chọn vật liệu inox, nhôm hoặc cao su theo tải trọng và môi trường xe chạy.

Bảo vệ thân xe tải gồm những bộ phận nào?

Bảo vệ thân xe là nhóm linh kiện gắn ở cạnh, góc và hông thùng để hấp thụ va chạm, giữ tấm thùng không bung và chặn đá, bùn văng lên. Khi xe tải vào bãi bốc xếp, thùng xe liên tục bị va chạm nhẹ từ xe nâng, pallet và công nhân bốc xếp. Những va đập nhỏ tích lũy theo thời gian làm biến dạng cạnh thùng, bung đinh tán và hư tấm thùng. Nhóm linh kiện này chính là lớp hy sinh đầu tiên: hỏng một thanh bảo vệ rẻ và nhanh hơn rất nhiều so với hỏng vách thùng.

Ba nhóm chính, mỗi nhóm lo một việc khác nhau:

Cản hông inox (side guard) ôm dọc theo cạnh thùng xe, hấp thụ lực va đập ngang. Inox 304 với profile chữ U tạo lớp đệm giữa thùng và tác nhân va đập bên ngoài; độ dày thanh tuỳ quy cách của nhà sản xuất. So với cản hông thép sơn, cản hông inox ít phải sơn lại sau khi bị va và chống gỉ tốt hơn (mức bền thực tế tuỳ mác inox và môi trường).

Bo góc nhôm (corner extrusion) ép vào 4 góc thùng xe, giữ tấm tôn hoặc nhôm thùng không bị bung góc khi va đập. Nhôm 6063-T5 cứng và nhẹ, không ảnh hưởng đến tải trọng hữu ích.

Tấm chắn lốp, chắn bùn cao su bảo vệ phần hông thùng xe phía sau bánh sau khỏi đá và bùn bắn lên khi xe chạy tốc độ cao.

Ngoài ba nhóm trên còn có các pát (bát) gia cố ở mối nối và góc khung. Tên gọi thay đổi theo vùng miền:

Cản hông là gì và có tác dụng gì?

Cản hông là cụm thanh kim loại lắp dọc hai bên hông xe tải, ở khoảng trống từ gầm thùng xuống sát mặt đường, vừa bảo vệ thùng vừa là chi tiết an toàn giao thông. Khác với cản trước và cản sau chỉ chịu va chạm theo phương dọc xe, cản hông xử lý các va chạm theo phương ngang, vốn là khu vực nguy hiểm nhất với người đi xe máy, xe đạp và người đi bộ khi xe rẽ hoặc chuyển làn.

Các tác dụng chính gồm:

• •Ngăn người và phương tiện bị cuốn vào gầm xe, đây là tác dụng quan trọng nhất.
• •Chịu lực trước khi xe va quệt vỉa hè, cột điện, tường hoặc xe khác lúc lùi và quay đầu, giúp thành thùng bên trong không bị móp, cong.
• •Che chắn gầm, hạn chế bùn đất và nước văng lên thành thùng.
• •Làm bậc lên xuống ở một số thiết kế. Nếu cần bậc chuyên dụng chống trơn khi mưa, xem thêm sàn đạp song inox và công dụng của nó.
• •Tăng thẩm mỹ, nhất là với inox đánh bóng.

Về pháp lý, theo thông lệ đăng kiểm cản hông phải lắp chắc chắn, không nhô ra quá kích thước bao cho phép, không che khuất đèn báo và phản quang bên hông. Nếu cản hông làm thay đổi kích thước bao thì cần thể hiện trong hồ sơ thiết kế. Phần tác dụng và quy định đầy đủ nằm ở bài cản hông inox thùng xe tải: tác dụng và cách lắp đặt.

Cản hông inox, nhôm hay composite, chọn vật liệu nào?

Chọn theo tải trọng, mức va chạm và môi trường chạy: inox cho xe nặng, bốc xếp nhiều hoặc chạy ven biển; nhôm cho xe nhẹ cần tiết kiệm tải trọng; composite cho xe chạy đường tốt, ít va chạm. Không có vật liệu tốt nhất cho mọi xe, chỉ có vật liệu hợp với cách xe được dùng.

Cản hông inox 304 cứng hơn nhôm, chịu va đập trực tiếp tốt hơn nên thường phù hợp xe tải nặng và xe bốc xếp nhiều. Cản hông nhôm nhẹ hơn nhiều và thường đủ bảo vệ cho xe tải nhỏ đến 5T chở hàng nhẹ. Mỗi kilôgam giảm được trên thùng đồng nghĩa với tải trọng hàng hóa tăng, nhưng nhôm mềm hơn nên dễ lõm khi va mạnh. Bài cản hông nhôm và cản hông inox, chọn loại nào phân tích kỹ hơn cả chi phí vòng đời.

Các số tuổi thọ chỉ mang tính tham khảo, thực tế thay đổi theo quy cách và cách bảo dưỡng. Nếu đang phân vân giữa composite và inox 201, bài cản hông composite và inox 201, chọn loại nào so sánh theo tần suất vận hành thay vì theo giá.

Một nguyên tắc cần nhớ khi trộn vật liệu: thép thường bắt trực tiếp lên nhôm trong môi trường ẩm sẽ gây ăn mòn điện hóa tại điểm tiếp xúc. Vì vậy cản hông nhôm nên dùng bu lông inox, còn nếu buộc phải kết hợp khác vật liệu thì dùng vòng đệm nhựa hoặc sơn cách điện để cách ly.

Bo góc nhôm và chụp góc inox khác gì?

Chụp góc, bo góc, ốp góc, ke góc hay nẹp góc đều chỉ cùng một chi tiết ốp vào góc thùng để giữ mép tấm, chống bung và che cạnh sắc; khác nhau chủ yếu ở vật liệu là inox 304 hay nhôm 6063. Bo góc là cách gọi quen ở miền Nam, ốp góc thường dùng ở miền Bắc, còn chụp góc là cách gọi phổ biến trong nghề.

Góc thùng là nơi hai tấm vách giáp nhau, giữa vách với nóc hoặc với sàn, nên vừa hở mạch vừa chịu va đập trực tiếp khi xe lùi vào bến hoặc khi bốc xếp. Một bộ bo góc đúng quy cách làm được bốn việc cùng lúc: bảo vệ cạnh, chống va đập bằng cách phân tán lực dọc thanh nẹp, tăng thẩm mỹ và làm kín nước khi kết hợp keo kết cấu.

Chụp góc inox 304 có độ cứng cao, chống gỉ tốt, sáng bóng, hợp với thùng kín, thùng tải nặng và môi trường rửa xe thường xuyên, nhưng nặng và đắt hơn. Bo góc nhôm 6063 nhẹ, dễ gia công, chống ăn mòn tốt nhờ lớp oxit tự nhiên, hợp với thùng bạt và thùng lửng, nhưng mềm hơn nên dễ móp khi va mạnh. Bài chụp góc inox và bo góc nhôm thùng xe có bảng so sánh nhanh theo từng loại thùng.

Về kiểu tiết diện, bo góc nhôm có ba kiểu chính. Nhôm thường được ép đùn từ hợp kim 6063 dẻo, dễ tạo hình, bề mặt mịn, hoặc 6061 cứng hơn dùng cho góc chịu lực nặng. Độ dày thành phổ biến là 2mm cho vị trí ít va chạm và 3mm cho vị trí chịu va đập thường xuyên; thanh tiêu chuẩn dài 6 mét và cắt theo chiều cao thùng. Kích thước cánh cụ thể theo bản vẽ và quy cách nhà sản xuất.

Muốn tra kỹ hơn theo từng kiểu, xem bảng tra bo góc nhôm theo kiểu tiết diện L, J, U. Trên thùng, vị trí cần ưu tiên theo thứ tự là bốn cạnh đứng, góc đáy nơi đọng nước và bị tải hàng đè (nên dùng nẹp dày) và viền nóc (ưu tiên kín nước).

Tấm chắn lốp và chắn bùn nên chọn loại nào?

Chọn theo tải trọng và quãng đường: xe nhẹ nội địa dùng cao su dày hoặc composite, xe nặng và đầu kéo chạy liên tỉnh nên dùng cao su EPDM, composite dày hoặc inox 304. Tấm chắn lốp cao su EPDM bảo vệ hông xe khỏi đá văng, và đây cũng là hạng mục bị soi khi đăng kiểm.

Vè chắn bùn và dè chắn bùn là hai cách gọi của cùng một bộ phận, miền Nam quen gọi vè, miền Bắc quen gọi dè. Khi xe chạy nhanh, bánh cuốn theo lượng lớn đất đá và nước; thiếu tấm chắn thì những thứ đó bắn vào gầm, thùng xe và kính của xe phía sau, đồng thời làm gầm xe nhanh gỉ do bùn và nước muối bám lâu. Bài vè chắn bùn, dè chắn bùn xe tải so sánh inox, composite và cao su theo dòng xe.

Về vật liệu, cao su EPDM chịu nhiệt, chịu lạnh và kháng tia UV tốt nên ít nứt khi nắng gắt hoặc rét đậm. Cao su tổng hợp dày đàn hồi, chịu va đập, là loại thường gặp. Nhựa PVC nhẹ, dễ thay nhưng giòn nhanh khi dùng ngoài trời. Inox 304 bền và đẹp nhưng khi va mạnh có thể móp, không tự đàn hồi như cao su.

Kích thước cần chọn theo bánh và vè của từng xe; xe khác đo theo gầm xe thực tế trước khi đặt:

Chi tiết về pát, bu lông và độ cao cách đất có trong bài tấm chắn bùn xe tải cao su: cách chọn và lắp đặt. Tấm quá nhỏ sẽ không chắn hết, tấm quá lớn dễ quệt đất hoặc vướng khi vào cua.

Pát thẳng, pát cong dùng làm gì?

Pát (miền Bắc gọi là bát) là tấm kim loại dập định hình có lỗ bắt bu lông để liên kết và gia cố mối nối khung: pát thẳng nối chi tiết cùng phương, pát cong nối chi tiết lệch phương. Chọn đúng dạng thì lỗ bu lông trùng khít, lực siết phân bố đều và mối ghép không bị ứng suất ép.

Lỗi hay gặp là dùng lẫn: gắn pát thẳng vào chỗ lệch phương rồi bẻ ép, hoặc dùng pát cong ở mối nối phẳng khiến một bên kênh. Cũng đừng nhầm pát cong với bát ke góc, vì bát ke góc chuyên bọc và gia cố góc thùng, chịu va đập ngoài, còn pát cong chỉ liên kết hai chi tiết gặp nhau ở góc bên trong kết cấu. Về vật liệu, inox 304 hợp vị trí lộ thời tiết và ven biển, inox 201 chỉ nên dùng chỗ khô ráo ít tiếp xúc nước. Bài pát cong và pát thẳng dùng khi nào hướng dẫn chọn độ dày, vật liệu và vị trí lắp điển hình. Phần liên kết bu lông, đinh tán và bát ke nằm trong trụ kết nối và ghép nối thùng xe.

Chọn bảo vệ thân xe theo tình huống

Hãy bắt đầu từ chỗ xe hay hư nhất rồi mới chọn vật liệu: va ngang ở hông thì cản hông, bung góc thì bo góc hoặc chụp góc, đá bùn văng thì chắn lốp.

Nếu cần tổng quan cách chọn cả bộ linh kiện theo tải trọng, đọc thêm linh kiện thùng xe tải là gì và cách chọn theo tải trọng. Với xe chở hàng nặng, bảo vệ bên ngoài chỉ là một lớp; phần gia cố khung xương và thành thùng là bài toán kết cấu riêng, xem gia cố thành thùng xe tải chở hàng nặng đúng cách và trụ khung và kết cấu thùng xe.

Đo kích thước và lắp cản hông đúng kỹ thuật

Cản hông cần ba số đo gốc là chiều dài hữu ích của hông thùng, chiều cao gầm tới mặt đất và khoảng cách từ chassis tới vị trí thanh dưới cùng, sau đó chia đều theo tâm khoảng 30 cm. Cản hông phải được cung cấp theo thanh 2m hoặc 3m rồi cắt theo chiều dài thực tế của thùng; thùng xe 3.5T thường dài 3.2 đến 3.4m, cần cắt chính xác trước khi lắp để đảm bảo thẩm mỹ.

Các giới hạn khoảng hở cần nhớ theo thông lệ đăng kiểm, đo ở xe không tải trên nền phẳng, lốp bơm đủ áp suất:

• •Khoảng hở từ mép dưới cản hông tới mặt đất tối đa khoảng 55 cm.
• •Khoảng hở từ mép trên cản hông tới sàn thùng không quá 35 cm.
• •Khoảng hở giữa hai thanh ngang liền kề không quá 30 cm.
• •Cản hông lùi vào trong, không nhô ra quá thành thùng.

Nguyên tắc tính là chia chiều dài hữu ích cho khoảng cách tâm tối đa 30 cm rồi cộng 1 để ra số bát đỡ. Ví dụ đoạn hông cần che 5,4 m thì cần 19 bát đỡ mỗi bên. Số thanh ngang tăng khi gầm xe cao, để giữ khoảng hở giữa các thanh dưới 30 cm. Xe có giảm xóc khí nén thì đo ở chiều cao vận hành thông thường. Quy trình lấy dấu, khoan, bắt bát và căn thẳng từng bước có trong bài cản hông inox thùng xe: đo kích thước và lắp đặt đúng kỹ thuật.

Các điểm then chốt khi lắp:

1. Căng dây mực dọc theo chassis ở đúng cao độ thanh ngang trên cùng để có đường chuẩn cho cả dãy.
2. Bắt pát đỡ bằng bu lông inox 304, bôi mỡ chống kẹt ren, siết vừa lực rồi căn vuông góc trước khi siết chặt hẳn.
3. Dùng vòng đệm phẳng cùng vòng đệm đàn hồi để chống tự nới do rung; chỉ dùng bu lông inox đi với vòng đệm inox, không trộn với chi tiết thép mạ.
4. Đệm gioăng cao su giữa thanh hông và bề mặt tiếp xúc để giảm rung và tránh ăn mòn tiếp xúc.
5. Kiểm tra cao độ bằng thước thủy dọc suốt chiều dài, mài bavia mép cắt và bịt đầu thanh để chống nước và an toàn.

Sau khoảng 1.000 đến 2.000 km đầu nên siết lại bu lông vì rung động giai đoạn này dễ làm bu lông tự nới.

Lắp bo góc và chắn bùn đúng kỹ thuật

Bo góc cần kết hợp đinh tán với keo dán nhôm, còn chắn bùn cần bắt chắc, đúng độ cao cách đất và đúng bề rộng bánh. Đinh tán giữ cơ học, keo giữ kín nước, thiếu một trong hai là góc sẽ bung sau vài tháng chạy đường xóc.

Với bo góc, trình tự đúng là:

1. Đo và cắt chính xác chiều dài góc cần ốp, dùng lưỡi cắt nhôm răng mịn để mép không xước hay biến dạng.
2. Làm sạch bụi và dầu mỡ trên hai mặt tiếp xúc trước khi bôi keo — mặt bẩn làm keo bám kém.
3. Đánh dấu khoảng cách lỗ đều nhau theo bản vẽ rồi khoan mồi đúng đường kính.
4. Bơm lớp keo kết cấu (polyurethane hoặc MS polymer) dọc mặt trong thanh nhôm để vừa dán vừa làm kín khe.
5. Ốp nẹp ép sát, bắn đinh tán mù 4mm hoặc bắt vít tự khoan inox ST3.5 (cỡ ví dụ tham khảo, chốt theo bản vẽ thùng), siết đều từ giữa ra hai đầu để tránh vênh. Dùng cả đinh tán lẫn keo thì mối ghép chắc hơn dùng riêng một loại.
6. Lau sạch keo thừa khi còn ướt, kiểm tra không còn khe hở để nước và bụi không len vào.

Dùng rivet nhôm hoặc inox thay vì rivet thép thường để không gây ăn mòn điện hóa với nhôm. Lớp keo ở bước 4 có thể chọn nhóm nhóm keo MS Polymer khi cần vừa dán vừa trám kín khe. Nếu cần chọn đúng loại đinh, tham khảo bài các loại đinh tán (rivet) đóng thùng xe tải. Quy trình đầy đủ nằm ở bài bo góc nhôm thùng xe tải: thông số kỹ thuật và cách lắp đặt đúng.

Với chắn bùn, đặt tấm ngay sau mỗi bánh xe, ốp sát mặt trong của vè, không lệch ra ngoài bề rộng bánh. Độ cao cách đất khoảng 15 đến 25 cm tùy loại xe: quá thấp sẽ quệt đất khi chở nặng, quá cao thì không chắn hết đá văng. Hai tấm trái phải cùng độ cao, cùng kích thước. Siết bu lông đủ lực nhưng không siết quá làm nứt tấm, kiểm tra tấm không rung lắc mạnh khi gõ thử.

Lỗi thường gặp khi lắp bảo vệ thân xe

Ba lỗi hay gặp nhất là cắt cản hông không đúng chiều dài thùng, chỉ dùng đinh tán mà thiếu keo ở bo góc, và trộn vật liệu khác nhau mà không cách ly. Lỗi nào cũng bắt nguồn từ khâu đo và lắp chứ không phải từ vật liệu, nên phòng ngừa tốt nhất là làm đúng ngay từ đầu.

• •Lắp cản hông không cắt đúng chiều dài thùng thì hở đầu mối hoặc chồng mép, vừa mất thẩm mỹ vừa giảm khả năng hấp thụ va đập tại điểm hở.
• •Chỉ dùng đinh tán mà không kết hợp keo dán nhôm ở bo góc thì bo góc dễ bung khi va đập mạnh hoặc rung xóc đường dài.
• •Dùng cản hông hoặc bo góc khác vật liệu với tấm thùng mà không cách ly, ví dụ thép thường bắt trực tiếp lên nhôm, gây ăn mòn điện hóa tại điểm tiếp xúc.

Mỗi sự cố trong bảng đều có bài phân tích riêng. Cản hông đã lỏng xem cản hông thùng xe tải bị lỏng, rung lắc, và nếu muốn chống tự nới thì xem thiếu vòng đệm vênh khi siết bu lông. Chắn bùn nứt quanh lỗ xem chắn bùn nứt ở chân bắt sau mùa mưa, còn tấm cao su nứt mảnh xem tấm chắn bùn cao su bị nứt, gãy sớm. Bo góc xỉn xem bo góc nhôm bị bong anodize.

Hai điều đáng nhớ để khỏi mất công sửa lại. Thứ nhất, chắn bùn nứt mà siết thêm cho khỏi vẫy là làm nặng đúng nguyên nhân, vì lực dồn vào mép lỗ gắt hơn. Thứ hai, pát nứt nhẹ mà hàn đắp tại vết nứt thì điểm đó dễ nứt lại hơn trước, nên thay chi tiết mới là cách an toàn.

Kiểm hàng khi nhận và bảo quản tồn kho

Với bo góc nhôm, không thể phân biệt nhôm đúng hợp kim 6063 chỉ bằng nhìn lớp anodize, vì độ bóng và độ đều màu phản ánh khâu xử lý bề mặt chứ không phản ánh thành phần bên trong. Có ba cách kiểm tra nhanh ngay tại chỗ trên lô mới nhận, không cần phòng thí nghiệm:

• •Uốn thử một đoạn thanh ngắn là đoạn cắt thừa: nhôm 6063 đúng hợp kim uốn dẻo đều, không có điểm gãy giòn đột ngột; hàng pha tạp thường giòn, nứt sớm hơn ở cùng góc uốn.
• •Cân một đoạn có chiều dài cố định cùng kiểu tiết diện và độ dày công bố rồi so với lô đối chứng; lô nhẹ hơn rõ rệt có thể mỏng hơn công bố hoặc bị pha tạp.
• •Đặt nhiều thanh cạnh nhau ngoài ánh sáng tự nhiên để kiểm độ đều màu anodize giữa các thanh cùng lô.

Chi tiết nằm ở bài bo góc nhôm 6063 hàng thật và hàng kém chất lượng khác nhau thế nào. Với bo góc đã nằm kho lâu, rủi ro chính là trầy anodize do ma sát khi xếp chồng và cong vênh do kê đỡ sai trên thanh dài 6m, nên cần kê đệm giữa các lớp; xem thêm bảo quản bo góc nhôm tồn kho lâu có bị hỏng không. Khi nhận hàng, nhìn mối hàn, bề mặt và độ thẳng của từng thanh; hàng có vết rạn ở góc uốn khi còn mới là dấu hiệu lỗi gia công, nên đổi lô.

Bảo trì và thay bảo vệ thân xe khi nào?

Kiểm tra định kỳ sau mỗi chuyến đường dài và thay khi vật liệu mất khả năng hấp thụ va đập hoặc chắn đá bùn. Bảo trì tốt kéo dài tuổi thọ cả bộ và ngăn hư hỏng lan sang vách thùng.

• •Rửa sạch bùn, muối bám sau mỗi chuyến chạy đường biển hoặc đường rải muối, nhất là ở khe góc.
• •Kiểm tra siết lại bu lông cản hông, quan sát rivet lỏng hoặc vết nứt keo ở bo góc và bơm lại keo kết cấu kịp thời.
• •Đánh bóng lại điểm inox bị xước sâu để khôi phục lớp màng thụ động.
• •Thay gioăng đệm cao su khi bị chai cứng để duy trì khả năng chống rung.
• •Thay ngay thanh nẹp bị móp sâu để tránh nước ngấm và lan rộng hư hỏng.
• •Thay chắn lốp cao su khi nứt, rách hoặc cứng mất độ đàn hồi, vì đó là dấu hiệu cao su đã lão hóa và không còn chắn đá bùn hiệu quả.

Cản hông móp sâu làm lộ khung thùng, composite nứt chân chim ở góc bắt vít, hay inox gỉ điểm ở chỗ bắn đinh sai vật liệu đều là lúc nên thay trước khi hư lan sang vách chính. Trước dịp cao điểm vận chuyển, rà lại cả bộ cùng các hạng mục khác trong bài kiểm tra và bảo dưỡng thùng xe trước cao điểm.

Khi nào đặt cản hông, bo góc theo bản vẽ?

Nên đặt theo bản vẽ khi thùng có kích thước đặc biệt, gầm xe cao hoặc khác chuẩn, đời xe hiếm, hay khi cần hồ sơ khớp với đăng kiểm cải tạo. Với những trường hợp này, hàng cắt sẵn theo quy cách phổ thông dễ lệch số thanh, lệch khoảng cách tâm hoặc nhô quá thành thùng.

Các dấu hiệu nên đặt theo bản vẽ:

• •Thùng dài hoặc ngắn bất thường so với bảng quy cách thông thường, hoặc gầm cao nên cần thêm thanh ngang để giữ khoảng hở dưới 30 cm.
• •Cần số bát đỡ và khoảng cách tâm tính riêng cho từng đời xe thay vì ước lượng.
• •Góc thùng có biên dạng đặc biệt hoặc lớp cách nhiệt dày, cần nẹp góc kép hoặc kiểu tiết diện phù hợp.
• •Muốn đồng bộ vật liệu và kích thước bu lông, vòng đệm, gioăng cho cả bộ để tránh ăn mòn điện hóa.
• •Đóng hàng loạt cho cả đội xe, cần cùng quy cách và cùng độ dày.

Vật Tư Trường An sản xuất và gia công cản hông, bo góc và chắn lốp theo đúng kích thước thùng xe; bu lông và vòng đệm đi kèm được cung cấp đồng bộ. Khi gửi yêu cầu, hãy kèm bản vẽ hoặc ảnh thùng cùng ba số đo gốc ở phần trên để kỹ thuật tính số thanh và khoảng cách chính xác. Bạn có thể gửi yêu cầu qua trang báo giá linh kiện thùng xe, hoặc đọc checklist nghiệm thu thùng xe tải mới đóng để đối chiếu từng hạng mục trước khi nhận xe.

Là nhà sản xuất trực tiếp, Trường An cung cấp cản hông, bo góc và chắn lốp theo đúng kích thước thùng xe, báo giá theo số lượng, gọi 0878 939 639.