Đinh Tán Mũ Bị Xoay Tròn, không Siết Chặt Được — Lỗ Đã Rộng Hơn Thân
Đinh tán xoay tròn trong lỗ là dấu hiệu bộ đôi lỗ–thân đã lệch cỡ, không phải dấu đinh kém. Và khác với bu lông, không có cách nào siết bù lại — nên xử là bỏ mối đó.
Đinh tán mũ xoay tròn trong lỗ là do lỗ đã rộng hơn thân đinh, hoặc khoan quá cỡ ngay từ đầu, hoặc lỗ đã bị mài rộng do mối lỏng dịch nhiều lần. Đinh tán giữ bằng thân nở ép vào thành lỗ nên không có cách siết bù như bu lông; phải bỏ mối và làm lại.
Vì sao đinh tán không siết lại được?
Bu lông có ren nên bạn siết thêm được để bù cho một mối hơi lỏng. Đinh tán không có gì để siết: nó nở một lần, đúng theo lượng vật liệu có trong thân, và nếu lượng đó không đủ lấp lỗ thì mối lỏng ngay từ giây đầu.
Từ điểm đó, mỗi lần chi tiết chịu tải, đinh có thể dịch trong lỗ và mài lỗ rộng thêm. Đây là vòng tự xấu đi, vì mạt kim loại sinh ra đóng vai trò hạt mài.
Kết luận thực hành: không có mối đinh tán "hơi lỏng nhưng dùng được". Lỏng là bỏ, và bỏ sớm thì lỗ còn nhỏ nên lên một cỡ là xong; bỏ muộn thì lỗ đã rộng tới mức phải vá tấm.
Đinh tán xoay kiểu nào thì xử lý ra sao?
| Nhìn / sờ / nghe thấy gì | Nghĩa là gì | Làm gì |
|---|---|---|
| Xoay tròn nhẹ tay ngay sau khi tán | Lỗ quá cỡ so với thân | Bỏ, lên một cỡ đinh |
| Chặt lúc tán, vài tuần sau xoay được | Lỗ rộng dần do rung | Lên cỡ và thêm điểm bắt |
| Mũ đinh áp không đều, có khe một phía | Mặt tựa không phẳng hoặc lỗ lệch | Xử mặt tựa trước khi tán lại |
| Nghe tiếng cạch nhẹ khi ấn tay vào tấm | Mối đã có khe, đang gõ | Bỏ mối, kiểm các mối lân cận |
| Quanh mũ có vệt gỉ nâu chảy ra | Nước đã vào khe, mối lỏng đã lâu | Bỏ, làm sạch, kiểm tiết diện tấm |
| Lỗ đã loe thành ô van | Đinh đã dịch nhiều lần | Lỗ mới ở vị trí khác, không tán lại vào đây |
| Cả một hàng đinh đều lỏng | Sai cỡ hoặc sai dụng cụ cho cả hàng | Xem cỡ đinh và dụng cụ, không vá lẻ |
| Tấm quanh lỗ có vết nhăn, mũ lún vào tấm | Tán quá mạnh, tấm quá mỏng cho cỡ này | Xuống cỡ, thêm đệm bản rộng |
Hàng thứ bảy đáng chú ý: một hàng cùng lỏng nghĩa là nguyên nhân dùng chung cho cả hàng, và vá lẻ từng mối sẽ lặp lại đúng lỗi. Trường hợp lực kéo dụng cụ không đủ cho cả loạt xem súng rút đinh tụt hơi, không đủ lực kéo.
Bác một cách làm hay gặp ở bãi: đinh xoay thì tán thêm một cái nữa ngay bên cạnh cho chắc. Cái mới bám, cái cũ vẫn lỏng và vẫn dịch — nên tấm vẫn cử động quanh lỗ cũ, và lỗ cũ tiếp tục rộng ra tới khi nứt chạy từ nó sang lỗ mới. Hai lỗ gần nhau trên một dải tấm hẹp còn làm dải đó yếu hơn hẳn. Xử đúng là bỏ mối cũ thật — khoan hết, xử mép lỗ — không để nó lại.
Làm thế nào để tán đinh đúng?
Khoan đúng cỡ. Cỡ mũi phải khớp cỡ thân đinh; khoan "thoáng một chút cho dễ xuyên" là nguyên nhân thường gặp của xoay tròn ngay lần đầu. Theo catalog Stanley (POP), lỗ cho đinh Ø3.2 là 3.3–3.4 mm, Ø4.0 là 4.1–4.2 mm, Ø4.8 là 4.9–5.0 mm, Ø6.4 là 6.5–6.6 mm; lỗ đo vượt cận trên là đã quá cỡ.
Khoan thẳng trục, tốc độ chậm, không để mũi nhảy. Mũi nhảy làm miệng lỗ loe thành hình chuông, và miệng loe nghĩa là phần thân nở không có thành lỗ để ép vào ở đúng đoạn quan trọng nhất.
Đảm bảo hai tấm áp sát nhau trước khi tán. Nếu còn khe, phần nở lấp khe thay vì ép vào thành lỗ, và bạn được một mối chặt giả.
Chọn cỡ theo tổng độ dày các tấm ghép, không theo tấm ngoài; và chọn tổ hợp vật liệu tránh ăn mòn điện hoá khi ghép hai kim loại khác nhau, xem bảng tổ hợp vật liệu mũ – trục đinh rút.
Ở tấm mỏng, thêm đệm bản rộng và cân nhắc xuống cỡ — tán mạnh trên tấm mỏng làm mũ lún và tấm nhăn, và một tấm đã nhăn thì không còn mặt tựa phẳng cho bất cứ mối nào sau đó.
Nếu cần so sánh với mối ghép ren có thể siết bù, xem thêm danh mục bu lông. Chủng loại và cỡ xem đinh tán mũ, blind rivet nhôm inox và đinh rút; dụng cụ xem súng rút đinh.
Liên hệ tư vấn
Trường An cung cấp đinh tán mũ, đinh rút nhôm, inox và dụng cụ tán. Gọi 0878 939 639 kèm tổng độ dày tấm ghép, vật liệu hai tấm và cỡ lỗ đang có để được tư vấn cỡ đinh đúng.
Đinh đã xoay tròn thì phải tháo đinh rút bằng cách khoan phá mũ trước khi bắn đinh mới.
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Đinh tán xoay tròn thì có cách nào siết chặt lại không?
Không. Đinh tán không có ren để siết; nó nở đúng một lần theo lượng vật liệu trong thân. Lỗ đã rộng hơn thân thì phải bỏ mối và làm lại với cỡ lớn hơn.
❓ Đinh tán hơi lỏng nhưng vẫn giữ được thì dùng tạm được không?
Không. Mỗi lần chịu tải, đinh có thể dịch và mài lỗ rộng thêm, mạt sinh ra còn làm hạt mài. Bỏ sớm thì lên một cỡ là xong; bỏ muộn thì lỗ rộng tới mức phải vá tấm.
❓ Tán thêm một đinh bên cạnh cho chắc có được không?
Không. Mối cũ vẫn lỏng và vẫn dịch nên lỗ cũ tiếp tục rộng ra tới khi nứt chạy sang lỗ mới, và hai lỗ gần nhau còn làm dải tấm giữa chúng yếu hơn hẳn.
❓ Vì sao đinh tán xoay tròn ngay lần đầu tiên?
Thường gặp là khoan quá cỡ — khoan thoáng một chút cho dễ xuyên. Ngoài ra mũi khoan nhảy làm miệng lỗ loe hình chuông, và hai tấm còn khe khiến phần nở lấp khe thay vì ép thành lỗ.
❓ Mũ đinh lún vào tấm, tấm nhăn quanh lỗ là sao?
Tán quá mạnh so với độ dày tấm. Nên xuống cỡ và thêm đệm bản rộng; một tấm đã nhăn thì không còn mặt tựa phẳng cho bất cứ mối nào lắp sau đó.
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.