Lớp Phủ Kẽm Lá ISO 10683: Geomet, Dacromet Khác Mạ Kẽm Ra Sao
Lớp phủ kẽm lá (zinc flake) theo ISO 10683 như Geomet, Dacromet, Delta-Protekt khác mạ kẽm điện, nhúng nóng ở đâu; đọc ký hiệu, giờ phun muối khi mua bu lông.
Trả lời nhanh: Kẽm lá (zinc flake) là lớp phủ gồm vảy kẽm, thường kèm vảy nhôm, trong chất kết dính, được nung đóng rắn chứ không mạ điện. ISO 10683 quy định lớp này cho chi tiết kẹp chặt bằng thép, có hoặc không có crom hoá trị sáu. Geomet, Dacromet, Delta-Protekt là tên thương mại của các hệ kẽm lá. Điểm khác chính so với mạ kẽm điện: quá trình phủ không sinh hydro, hợp bu lông cường độ cao.
Lớp phủ kẽm lá theo ISO 10683 là gì?
Theo ISO 10683:2018, hệ phủ kẽm lá được tạo bằng cách phủ dung dịch phân tán vảy kẽm, thường thêm vảy nhôm, lên chi tiết thép; khi nung đóng rắn, các vảy liên kết với nhau và với nền thép thành lớp phủ vô cơ đủ dẫn điện để bảo vệ catốt. Tiêu chuẩn ghi nhiệt độ nung có thể tới 320 °C tuỳ hệ phủ (theo ISO 10683).
Phạm vi ISO 10683 gồm bu lông, vít, vít cấy, đai ốc ren hệ mét ISO, ren không phải hệ mét ISO và chi tiết không ren như vòng đệm, chốt, kẹp; tiêu chuẩn không áp dụng cho mạ kẽm cơ học. Có bốn hệ cơ bản (theo ISO 10683): chỉ lớp nền; lớp nền cộng chất bôi trơn; lớp nền cộng lớp phủ ngoài (top coat); lớp nền cộng lớp phủ ngoài cộng chất bôi trơn. Lớp phủ ngoài thêm vào để tăng chống ăn mòn hoặc đạt tính chất riêng như hệ số ma sát khi siết, màu, cách điện.
Tên thương mại hay gặp trên catalog:
- •Geomet — trang sản phẩm Geomet 500 của NOF Metal Coatings mô tả là lớp phủ gốc nước, không crom, vảy kẽm và nhôm trong chất kết dính, có chất bôi trơn tích hợp (nguồn: trang NOF Metal Coatings trên Knowde).
- •Dacromet — hệ kẽm lá thế hệ trước có chứa crom hoá trị sáu; Geomet được giới thiệu như phương án không crom thay thế (nguồn: tham khảo bài tổng hợp Dacromet và Geomet; ISO 10683 bao cả hệ có và không có Cr(VI)).
- •Delta-Protekt — ví dụ hệ Delta-Protekt KL100 lớp nền kẽm lá kèm lớp phủ ngoài gốc nước VH 302 GZ (nguồn: catalog lớp phủ Sherex).
Tài liệu kỹ thuật của Reyher ghi rằng do các chỉ thị châu Âu (như chỉ thị xe hết hạn sử dụng ELV) cấm crom hoá trị sáu ở một số lĩnh vực, thị trường gần như chỉ còn hệ không Cr(VI) (nguồn: Reyher, tài liệu lớp phủ kẽm lá).
Kẽm lá khác mạ kẽm điện và nhúng nóng thế nào?
| Tiêu chí | Kẽm lá (tiêu chuẩn ISO 10683) | Mạ kẽm điện (tiêu chuẩn ISO 4042) | Nhúng nóng (tiêu chuẩn ISO 10684) |
|---|---|---|---|
| Cách tạo lớp | Phủ dung dịch vảy kẽm, nhôm rồi nung đóng rắn (theo ISO 10683) | Điện phân trong bể mạ | Nhúng chi tiết vào kẽm nóng chảy |
| Nguy cơ giòn hydro | Quá trình phủ không sinh hydro (theo ISO 10683) | Có, cần lưu ý với bu lông độ cứng cao | Có bước tẩy axit trước khi nhúng, hỏi quy trình nhà cung cấp |
| Ảnh hưởng tới ren | Lớp mỏng tính bằng µm, ren vẫn phải lọt calip GO (theo ISO 10683) | Lớp mỏng | Lớp dày, cần ren đai ốc làm riêng cho hàng nhúng nóng |
| Bề ngoài | Xám bạc mờ, có thể có lớp ngoài màu đen | Sáng bóng, xanh, vàng, đen tuỳ thụ động | Xám, sần |
ISO 10683 ghi chú rằng lớp phủ kẽm lá đặc biệt được dùng cho bu lông cường độ cao (từ 1 000 MPa trở lên) để tránh giòn hydro bên trong. Tiêu chuẩn cũng cấm tẩy axit với chi tiết độ cứng trên 390 HV hoặc cấp bền 12.9 trở lên, và không cho phép làm sạch catốt (theo ISO 10683). So sánh mạ điện và nhúng nóng chi tiết hơn có ở bài bu lông mạ kẽm điện và nhúng nóng khác nhau thế nào.
Giờ phun muối của lớp kẽm lá đọc thế nào?
ISO 10683 dùng thử phun muối trung tính NSS theo ISO 9227. Tiêu chí đạt: sau thời gian thử không có gỉ đỏ nhìn thấy trên kim loại nền. Bảng 1 của tiêu chuẩn chia cấp như sau:
| Thời gian phun muối NSS không gỉ đỏ (theo ISO 10683, bảng 1) | Độ dày tham chiếu của hệ phủ, µm (theo ISO 10683, bảng 1) |
|---|---|
| 240 h | 4 |
| 480 h | 5 |
| 600 h | 6 |
| 720 h | 8 |
| 960 h | 10 |
Hai chi tiết hay bị bỏ qua khi đọc bảng (theo ISO 10683):
- •Độ dày tham chiếu gồm cả lớp nền và lớp ngoài; khả năng chống ăn mòn mới là tiêu chí nghiệm thu, độ dày chỉ để định hướng.
- •Thử trên chi tiết rời, sau khi phủ ít nhất 24 h, ở trạng thái vừa phủ — trước khi phân loại, đóng gói, lắp ráp. Tiêu chuẩn lưu ý vận chuyển rời, cấp phôi tự động có thể làm giảm đáng kể khả năng bảo vệ, nhất là với hệ không Cr(VI).
Ví dụ catalog: Sherex ghi Geomet 321 đạt 720 giờ trước gỉ đỏ, Delta-Protekt KL100 và Magni 565 đạt 480 giờ trước gỉ đỏ, cùng thử theo ASTM B117-16 (nguồn: catalog lớp phủ Sherex). Giới hạn của con số giờ phun muối được giải thích ở bài đọc giờ phun muối ASTM B117, ISO 9227 trên catalog.
Ký hiệu trên bản vẽ, đơn đặt hàng ghi những gì?
ISO 10683 có mục riêng về cách ghi ký hiệu hệ phủ khi đặt hàng và khi dán nhãn; bản xem trước công khai không có nội dung mục này nên bài không chép mã ký hiệu. Những thông tin tiêu chuẩn yêu cầu phải nêu khi đặt hàng mà đã đọc được (theo ISO 10683):
- •Cấu tạo hệ: chỉ lớp nền, hay nền cộng lớp ngoài, có chất bôi trơn hay không.
- •Cấp thời gian phun muối mong muốn theo bảng 1.
- •Có hay không có crom hoá trị sáu.
- •Nếu cần, thoả thuận giảm thời gian phun muối hoặc tăng độ dày khi hàng phải qua cấp phôi tự động.
Trên catalog nhà cung cấp, tên thương mại (Geomet 321, Geomet 500, Delta-Protekt KL100…) thường đi kèm giờ phun muối; khi bản vẽ chỉ ghi tên thương mại, hỏi thêm tiêu chuẩn thử và tiêu chí (gỉ đỏ hay gỉ trắng).
Kiểm gì trước khi mua bu lông phủ kẽm lá?
- •Bản vẽ, đơn hàng ghi ISO 10683 hay chỉ tên thương mại; nếu chỉ tên thương mại, hỏi tiêu chuẩn thử phun muối và số giờ.
- •Cấp bền bu lông: bu lông cường độ cao như cấp 10.9, 12.9 nên ưu tiên lớp phủ không sinh hydro thay mạ điện (theo ghi chú ISO 10683 về bu lông từ 1 000 MPa).
- •Có lớp ngoài, có chất bôi trơn không — ảnh hưởng tới lực siết; hỏi hệ số ma sát nếu siết theo mô-men.
- •Đòi phiếu thử phun muối của lô, ghi rõ thử trên chi tiết vừa phủ hay sau đóng gói.
- •Kiểm ren lọt calip GO hoặc vặn thử đai ốc trước khi nhập số lượng lớn.
- •Không trộn đai ốc mạ điện với bu lông kẽm lá ở mối ghép cần chống gỉ đồng đều.
Trường An cung cấp bu lông, đai ốc nhiều loại lớp phủ cho khung và linh kiện thùng xe; gửi cấp bền, lớp phủ, số giờ phun muối yêu cầu qua trang liên hệ để được báo nguồn hàng phù hợp.
Nguồn tham khảo
- •ISO 10683:2018 Fasteners — Non-electrolytically applied zinc flake coating systems (bản xem trước iTeh): https://cdn.standards.iteh.ai/samples/70609/33593d991cfe4c688ac2c157fd932e61/ISO-10683-2018.pdf
- •Sherex Fastening Solutions, Coatings (Geomet 321, Delta Protekt KL100, Magni 565 — ASTM B117-16): https://fasteners.sherex.com/printitems/coatings/category-3001443
- •NOF Metal Coatings, Geomet 500 (trên Knowde): https://knowde.com/stores/nof-metal-coatings-group/products/geomet-500
- •Reyher, Zinc flake coatings (2012): https://www.reyher.de/fileadmin/user_upload/Downloadbereich/Produkte/Zinklamellenueberzuege_06_2012_eng_Screen.pdf
- •Alibaba Seller Blog, Dacromet vs Geomet Coating (bài tổng hợp, chỉ dùng cho quan hệ Dacromet – Geomet): https://seller.alibaba.com/blogs/2026/southeast-asia/fasteners-hardware/dacromet-geomet-zinc-flake-coating-guide-alibaba-b2b
Cùng chủ đề: Bu lông mạ kẽm điện và nhúng nóng khác nhau; Đọc giờ phun muối ASTM B117, ISO 9227; Đối chiếu mác inox A2/A4, 304/316, SUS; Ký hiệu lớp mạ kẽm Z275, G90 trên tôn.
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Bu lông Geomet và bu lông mạ kẽm khác nhau thế nào?
Geomet là lớp phủ kẽm lá theo ISO 10683, phủ dung dịch vảy kẽm và nhôm rồi nung đóng rắn, không sinh hydro trong quá trình phủ. Mạ kẽm điện theo ISO 4042 tạo lớp kẽm bằng điện phân, có nguy cơ giòn hydro với bu lông cứng. Vì vậy kẽm lá hay dùng cho bu lông cường độ cao.
❓ Dacromet và Geomet có giống nhau không?
Cả hai đều là hệ phủ kẽm lá thuộc phạm vi ISO 10683. Dacromet là hệ thế hệ trước có crom hoá trị sáu; Geomet được giới thiệu như phương án không crom thay thế. Tài liệu Reyher ghi thị trường châu Âu gần như chỉ còn hệ không Cr(VI).
❓ Lớp kẽm lá dày bao nhiêu thì đạt 720 giờ phun muối?
Bảng 1 của ISO 10683 ghi độ dày tham chiếu 8 µm cho cấp 720 giờ phun muối trung tính không gỉ đỏ. Tiêu chuẩn nhấn mạnh độ dày chỉ để định hướng; tiêu chí nghiệm thu là kết quả thử phun muối theo ISO 9227.
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.