Ổ Cắm Điện Rơ Moóc: ISO 1185, 3731, 12098 và SAE J560
Nhận biết ổ cắm, giắc điện rơ moóc theo ISO 1185 (24N), ISO 3731 (24S), ISO 12098 (15 chân) và SAE J560: sơ đồ chân, màu dây, cần đo gì để thay đúng.
Trả lời nhanh: Ổ cắm điện rơ moóc xe tải châu Âu và châu Á thường theo ba tiêu chuẩn ISO cho hệ 24 V: ISO 1185 (loại 24N, 7 chân, chạy đèn), ISO 3731 (loại 24S, 7 chân, chức năng bổ sung) và ISO 12098 (15 chân, có đường CAN). Xe đầu kéo Mỹ dùng SAE J560, 7 chân, hệ 12 V. Trước khi thay, đếm chân, xác định điện áp và đối chiếu màu dây theo bảng dưới.
Vì sao cùng số chân mà không dùng lẫn được?
Ba loại 7 chân trông giống nhau nhưng khác chức năng từng chân. Theo trang tiêu chuẩn của Erich Jaeger, ISO 1185 là loại 24N ("N" là normal) cho đèn tín hiệu, còn ISO 3731 là loại 24S, bản bổ sung cho 24N, dùng cho nguồn thường trực, đèn lùi, đèn sương mù sau. Đấu nhầm dây của loại này sang ổ loại kia là đưa nguồn thường trực vào mạch đèn, nên khi mua phải phân biệt rõ hai loại. SAE J560 là chuẩn Bắc Mỹ, điện áp danh định 12 V (theo trang SAE J560 của Erich Jaeger), dây to hơn, và màu dây không trùng ý nghĩa với ISO ở nhiều chân.
Trên xe tải nhập, có thể gặp cả ba loại ổ theo tiêu chuẩn ISO lẫn ổ theo tiêu chuẩn SAE của xe Mỹ, thậm chí lẫn trên cùng một tổ hợp xe sau nhiều lần sửa. Vì vậy, nhận đúng loại ổ trước khi đặt hàng quan trọng hơn nhớ hãng xe.
Sơ đồ chân ISO 1185 (24N) và ISO 3731 (24S)
| Chân | ISO 1185 — 24N (nguồn: Erich Jaeger) | Màu dây 24N | ISO 3731 — 24S (nguồn: Erich Jaeger) | Màu dây 24S |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Mát chung (mã 31 theo DIN 72552), 2,5 mm² | Trắng | Mát chung (mã 31), 2,5 mm² | Trắng |
| 2 | Đèn hậu, đèn vị trí trái và đèn biển số (58L), 1,5 mm² | Đen | Dự phòng, chưa gán, 1,5 mm² | Đen |
| 3 | Xi nhan trái (L), 1,5 mm² | Vàng | Đèn lùi, 1,5 mm² | Vàng |
| 4 | Đèn phanh (54), 1,5 mm² | Đỏ | Nguồn thường trực (30), 2,5 mm² | Đỏ |
| 5 | Xi nhan phải (R), 1,5 mm² | Xanh lá | Cảm biến về mát chung, 1,5 mm² | Xanh lá |
| 6 | Đèn hậu, đèn vị trí phải và đèn biển số (58R), 1,5 mm² | Nâu | Nguồn qua khoá điện (15), 2,5 mm² | Nâu |
| 7 | Điều khiển phanh rơ moóc, 1,5 mm² | Xanh dương | Đèn sương mù sau, 1,5 mm² | Xanh dương |
Bảng cho thấy màu dây hai loại giống nhau nhưng chức năng khác hẳn ở chân 2 tới chân 7 (theo ISO 1185 và ISO 3731). Vì thế khi đặt mua ổ cắm hay dây xoắn, chỉ nói "giắc 7 chân 24 V" là chưa đủ; phải ghi rõ 24N hay 24S. Theo trang Erich Jaeger, bản ISO 3731 đang áp dụng là bản năm 2003.
Ổ 15 chân ISO 12098 khác gì?
Theo trang tiêu chuẩn của Erich Jaeger, ISO 12098 là ổ 15 chân cho thiết bị điện ngoài hệ phanh, hệ 24 V, gộp chức năng đèn của 24N và 24S vào một đầu, thêm cặp dây dữ liệu CAN.
| Chân | Chức năng theo ISO 12098 (nguồn: Erich Jaeger) | Tiết diện | Màu dây |
|---|---|---|---|
| 1 | Xi nhan trái | 1,5 mm² | Vàng |
| 2 | Xi nhan phải | 1,5 mm² | Xanh lá |
| 3 | Đèn sương mù sau | 1,5 mm² | Xanh dương |
| 4 | Mát chung | 2,5 mm² | Trắng |
| 5 | Đèn vị trí, đèn hậu, biển số bên trái | 1,5 mm² | Đen |
| 6 | Đèn vị trí, đèn hậu, biển số bên phải | 1,5 mm² | Nâu |
| 7 | Đèn phanh | 1,5 mm² | Đỏ |
| 8 | Đèn lùi | 1,5 mm² | Hồng |
| 9 | Nguồn thường trực | 2,5 mm² | Cam |
| 10 | Nhả khoá lùi phanh quán tính, khoá trục lái | 1,5 mm² | Xám |
| 11 | Hỗ trợ khởi hành, kiểm soát lực kéo | 1,5 mm² | Trắng/đen |
| 12 | Nâng hạ trục | 1,5 mm² | Trắng/xanh dương |
| 13 | Mát cho đường dữ liệu | 2,5 mm² | Trắng/đỏ |
| 14 | CAN-H | 1,5 mm² | Trắng/xanh lá |
| 15 | CAN-L | 1,5 mm² | Trắng/nâu |
Điểm dễ nhầm: ở ổ 15 chân, mát chung nằm ở chân 4 chứ không phải chân 1 như ổ 7 chân (theo ISO 12098 và ISO 1185). Thợ quen đấu ổ 7 chân hay đấu nhầm chỗ này khi chuyển sang ổ 15 chân.
SAE J560 của xe Mỹ đọc thế nào?
| Chân | Chức năng theo SAE J560, ổ chính (nguồn: Erich Jaeger) | Cỡ dây | Màu |
|---|---|---|---|
| 1 | Mát về xe kéo | 8 AWG | Trắng |
| 2 | Đèn khoang, đèn hông, đèn nhận dạng | 12 AWG | Đen |
| 3 | Xi nhan trái và đèn khẩn cấp | 12 AWG | Vàng |
| 4 | Đèn phanh và nguồn phụ cho ABS | 10 AWG | Đỏ |
| 5 | Xi nhan phải và đèn khẩn cấp | 12 AWG | Xanh lá |
| 6 | Đèn hậu, đèn biển số | 12 AWG | Nâu |
| 7 | Nguồn chính thường trực cho ABS, thiết bị phụ | 10 AWG | Xanh dương |
Theo trang SAE J560 của Erich Jaeger, còn có ổ phụ (AUX) 7 chân nhận biết bằng màu vàng hoặc chữ "AUX", không cắm lẫn với ổ chính vì chân 1 bố trí khác. So với ISO 1185, màu đen và nâu của J560 không mang nghĩa "trái/phải" mà là "đèn khoang" và "đèn hậu" (theo SAE J560), nên không đấu thẳng dây J560 vào giắc ISO theo màu.
Đo, kiểm gì trước khi mua hoặc thay ổ cắm?
- •Đếm chân và đọc chữ trên nắp: 7 hay 15 chân (theo ISO 1185, ISO 3731, ISO 12098, SAE J560); xem chữ đúc trên nắp hoặc thân ổ nếu có, như 24N, 24S, số tiêu chuẩn ISO hay chữ SAE.
- •Xác định điện áp hệ: đo bằng đồng hồ giữa chân nguồn và chân mát khi bật đèn; hệ ISO trong bài là 24 V danh định, J560 là 12 V danh định (theo ISO 1185, ISO 12098 và SAE J560).
- •Đối chiếu màu dây với bảng: chụp ảnh mặt sau ổ cũ trước khi tháo; nếu màu dây không khớp bảng tiêu chuẩn, đánh dấu chức năng từng dây bằng cách bật từng đèn.
- •Kiểm tiết diện dây vào ổ: chân mát và chân nguồn dùng dây to hơn chân đèn (theo bảng ISO 3731 và ISO 12098); dây mới không được nhỏ hơn dây cũ.
- •Xem kiểu lắp: ổ bắt mặt bích bốn lỗ hay ổ treo trên dây; khoảng cách lỗ bắt đo bằng thước cặp để mua đúng.
- •Kiểm chân cắm: chân bị oxy hoá, cháy xém hay lỏng thì thay cả ổ, không chỉ cạo sạch; kiểm cả phích của dây xoắn bên rơ moóc.
- •Cần chuyển đổi 7 sang 15 chân: dùng bộ chuyển đổi làm sẵn, ghi rõ chuẩn hai đầu (theo ISO 12098 một đầu, ISO 1185 và ISO 3731 đầu kia), thay vì nối dây tạm.
Cách đi dây đèn trong thùng và chọn phụ kiện đi dây có ở bài hệ điện thùng kín xe tải; cách đọc ký hiệu trên đèn có ở bài đèn xe tải đạt ECE E-mark và FMVSS 108. Khi cần ổ cắm, phích hay dây xoắn thay thế, gửi Trường An ảnh mặt ổ, số chân và điện áp để được đối chiếu đúng loại.
Nguồn tham khảo
- •Erich Jaeger, ISO 1185 Type N — scope and application: https://www.erich-jaeger.com/es/products/standards/iso-1185-type-n/iso-1185-type-n-scope-and-application
- •Erich Jaeger, ISO 3731 Type S — scope and application: https://www.erich-jaeger.com/cs/products/standards/iso-3731-type-s/iso-3731-type-s-scope-and-application
- •Erich Jaeger, ISO 12098 — scope and application: https://www.erich-jaeger.com/en/products/standards/iso-12098/iso-12098-scope-and-application
- •Erich Jaeger, SAE J560 — scope and application: https://www.erich-jaeger.com/en/products/standards/sae-j560/sae-j560-scope-and-application
- •Open Exam Prep, SAE J560 7-Way Trailer Electrical Connector: https://open-exam-prep.com/study-guides/ase-t6/trailer-lighting-fmvss-108/trailer-connector-j560-wiring
Cùng chủ đề: Cách đấu nối hệ thống điện đèn thùng xe tải; Bộ dây điện, giắc nối thùng xe IP67; Đèn xe tải 24 V và 12 V: phân biệt, lắp đúng; Đầu nối hơi phanh rơ moóc ISO 1728 và gladhand SAE J318.
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Giắc 24N và 24S khác nhau thế nào?
Theo ISO 1185, loại 24N dùng cho đèn tín hiệu (xi nhan, phanh, đèn hậu, điều khiển phanh). Theo ISO 3731, loại 24S là bổ sung: nguồn thường trực, nguồn qua khoá điện, đèn lùi, đèn sương mù sau. Hai loại cùng 7 chân nhưng khác chức năng, không dùng thay nhau.
❓ Ổ 15 chân ISO 12098 thay được cho hai ổ 7 chân không?
Theo ISO 12098, ổ 15 chân gộp chức năng đèn của cả hai loại 7 chân và thêm đường CAN. Khi xe kéo và rơ moóc khác loại ổ, dùng bộ chuyển đổi đúng chuẩn; lưu ý mát chung của ổ 15 chân nằm ở chân 4.
❓ Có đấu dây xe Mỹ SAE J560 sang giắc ISO theo màu được không?
Không nên. SAE J560 là hệ 12 V và nghĩa màu dây khác ISO 1185 ở nhiều chân, ví dụ đen và nâu. Xác định chức năng từng dây bằng cách bật từng đèn rồi mới đấu.
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.