Đầu Nối Hơi Phanh Rơ Moóc: ISO 1728 và Gladhand SAE J318
Đầu nối khí phanh đầu kéo – rơ moóc: kiểu châu Âu ISO 1728 (đỏ cấp khí, vàng điều khiển) và gladhand Mỹ SAE J318 (đỏ emergency, xanh service), gioăng, ren cổng.
Trả lời nhanh: Đầu nối hơi phanh giữa đầu kéo và rơ moóc có hai hệ chính. Hệ châu Âu theo ISO 1728 dùng đầu "palm", màu đỏ cho đường cấp khí và màu vàng cho đường điều khiển. Hệ Bắc Mỹ dùng gladhand theo SAE J318, màu đỏ cho đường emergency và màu xanh dương cho đường service. Hai hệ khác hình dạng nên không đặt lẫn được; ren cổng nối thì phải đọc theo catalog từng hãng.
Bài này viết cho người đi mua linh kiện thay thế: nhận đúng chuẩn, đúng màu, đúng ren, đúng gioăng. Việc tháo lắp và kiểm tra hệ phanh hơi là việc của xưởng có chuyên môn, bài không hướng dẫn sửa phanh.
Đầu nối hơi phanh rơ moóc có mấy kiểu?
Cả hai hệ đều phục vụ tổ hợp xe dùng phanh hơi hai đường: một đường điều khiển và một đường cấp khí (theo phạm vi của ISO 1728:2006). Khác nhau ở tên gọi và hình dạng đầu nối:
- •Châu Âu và phần lớn thị trường ngoài Bắc Mỹ: đầu nối kiểu "palm type" theo ISO 1728. Bản hiện hành là lần ban hành thứ ba năm 2006, thay cho ISO 1728:1980 (theo lời nói đầu ISO 1728:2006).
- •Bắc Mỹ: gladhand theo SAE J318. Đường "service" của SAE tương ứng với đường "control" (điều khiển) của ISO, còn đường "emergency" tương ứng với đường "supply" (cấp khí) (nguồn: Wikipedia, mục Gladhand connector).
Xe nhập từ châu Âu, Trung Quốc thường đi theo kiểu ISO; xe đầu kéo, rơ moóc nhập từ Mỹ hoặc Canada thường mang gladhand. Nhìn hình dạng đầu nối và màu là biết ngay mình cần hệ nào.
ISO 1728 quy định những gì về đầu nối kiểu châu Âu?
Theo ISO 1728:2006, những điểm người mua cần biết:
- •Kiểu đầu: bắt buộc dùng đầu "palm type", có cơ cấu chặn để không cắm nhầm đầu cấp khí vào đầu điều khiển (theo ISO 1728 mục 3.1).
- •Van tự đóng phía đầu kéo: đầu kéo phải có cơ cấu tự động thông đường khi nối và tự đóng khi tháo, không cần thao tác tay (theo ISO 1728 mục 3.1). Vì vậy đầu nối gắn trên đầu kéo và đầu nối trên rơ moóc là hai mã khác nhau.
- •Màu: đường cấp khí màu ĐỎ, đường điều khiển màu VÀNG; màu có thể nằm trên đầu nối hoặc ở điểm dễ thấy sát đầu nối như ống hay thẻ ghi (theo ISO 1728 mục 3.4).
- •Hướng mặt làm kín: trục nối nằm ngang; nhìn từ phía sau xe, mặt làm kín của xe tải quay sang phải, của sơ mi rơ moóc quay sang trái (theo ISO 1728 mục 3.5).
- •Vị trí và chiều dài ống mềm: dẫn chiếu sang ISO 4009 (theo ISO 1728 mục 3.3 và 3.6).
ISO 1728 chỉ quy định các kích thước cần cho việc ghép nối, phần còn lại do hãng làm đầu nối tự quyết (theo ISO 1728 mục 3.2). Nghĩa là ren cổng bắt ống, vật liệu thân, có lưới lọc hay không đều phải tra catalog hãng, không tra trong tiêu chuẩn.
| Kích thước vòng làm kín (theo ISO 1728:2006, bảng 1 và bảng 2) | A (mm) | B (mm) |
|---|---|---|
| Đầu có vòng làm kín đàn hồi (đầu "tractor" và "trailer") | 2,7 ± 0,5 | Ø 19 ± 2 |
| Đầu có phần di động để mở van tự động | 3,5 + 1 | Ø 21 max, Ø 11 min |
Hai bảng của ISO 1728 cho đầu cấp khí và đầu điều khiển có cùng giá trị A và B như trên; khác nhau nằm ở vị trí cơ cấu chặn trên hình vẽ (theo ISO 1728, hình 1 và hình 2).
Gladhand SAE J318 kiểu Mỹ khác gì?
Gladhand là khớp nối "lưỡng tính": hai đầu giống nhau, đầu nào cũng cài được vào đầu kia; độ kín nhờ hai gioăng cao su ép vào nhau (nguồn: Wikipedia, mục Gladhand connector). Màu theo SAE J318: đỏ là emergency, xanh dương là service (nguồn: Wikipedia; catalog Grote OEM-Spec Premium Gladhands).
Một catalog gladhand thực tế cho thấy các thông số người mua phải đọc (nguồn: catalog Grote OEM-Spec Premium Gladhands):
- •Thân nhôm đúc sơn tĩnh điện, tấm kẹp inox, gioăng polyurethane, có lưới lọc inox.
- •Bốn kiểu dáng: thẳng (standard), có van khoá (shutoff), góc 38° và kiểu xoay 45° (swinger), mỗi kiểu có bản đỏ và bản xanh (theo catalog Grote).
- •Mã 81-0011-B (service, xanh) ghi cổng ren 1/2" NPTF (nguồn: trang sản phẩm Grote 81-0011-B).
Lưu ý: tài liệu Grote ghi chuẩn ở phần thông số là "SAE J1318" nhưng ở phần tính năng là "SAE J318" (nguồn: catalog Grote). Tiêu chuẩn gladhand được Wikipedia dẫn là SAE J318, nên khi đối chiếu, coi "J1318" là lỗi in.
| Tiêu chí | ISO 1728 (châu Âu) | SAE J318 (gladhand, Bắc Mỹ) |
|---|---|---|
| Đường cấp khí / emergency | Đỏ (theo ISO 1728) | Đỏ (theo SAE J318, nguồn Wikipedia) |
| Đường điều khiển / service | Vàng (theo ISO 1728) | Xanh dương (theo SAE J318, nguồn Wikipedia) |
| Hình dạng | Đầu "palm", có cơ cấu chặn chống cắm nhầm | Hai đầu giống nhau, cài chéo vào nhau |
| Phía đầu kéo | Bắt buộc có van tự đóng khi tháo (theo ISO 1728) | Có bản kèm van khoá shutoff (theo catalog Grote) |
| Ren cổng ví dụ | M22 x 1,5 (nguồn: listing WABCO 452 200 011 0) | 1/2" NPTF (nguồn: catalog Grote 81-0011-B) |
| Gioăng | Vòng làm kín đàn hồi, kích thước theo ISO 1728 | Gioăng cao su hoặc polyurethane thay rời (nguồn: catalog Phillips) |
Gioăng gladhand thay thế: chọn loại nào?
Gioăng là chi tiết hao mòn hay phải mua nhất. Catalog Phillips Industries khuyên kiểm tra gioăng gladhand thường xuyên và thay ít nhất mỗi năm một lần tuỳ mức sử dụng (nguồn: catalog Phillips Gladhand Seals, bản tháng 5/2023). Các loại có trong catalog đó:
| Loại gioăng (nguồn: catalog Phillips Gladhand Seals) | Màu, vật liệu | Mã gói nhỏ ví dụ (theo catalog Phillips) |
|---|---|---|
| Môi hẹp, dùng chung | Đen, cao su | 12-011-25 |
| Môi rộng, đế vát dễ lắp | Đen, cao su | 12-012-25 |
| Service | Xanh, polyurethane | 12-0161-25 |
| Emergency | Đỏ, polyurethane | 12-0162-25 |
| Dùng chung | Đen, polyurethane | 12-0163-25 |
| Có nắp che bụi | Xám, polyurethane, phải dùng kèm lưới lọc | 12-0167-25 |
| Có lưới lọc liền gioăng | Xanh / đỏ / đen, polyurethane | 12-01611-25 / 12-01621-25 / 12-01631-25 |
Catalog Phillips ghi các gioăng này lắp được cho mọi gladhand theo chuẩn ngành. Gioăng xanh, đỏ chỉ để nhận diện service và emergency; gioăng đen hoặc xám là loại dùng chung. Với đầu nối kiểu ISO 1728, vòng làm kín là phụ tùng riêng của từng hãng đầu nối, nên đặt theo mã gốc của đầu nối đang dùng.
Ren cổng nối đọc ở đâu?
ISO 1728 không quy định ren cổng, nên phải đọc theo mã sản phẩm. Hai ví dụ có công bố:
- •Đầu nối WABCO mã gốc 452 200 011 0: màu đỏ, đường cấp khí, phía rơ moóc, ren nối M22 x 1,5, không có lưới lọc, ghi phù hợp ISO 1728 (nguồn: trang phụ tùng Partao, mã WABCO 4522000110).
- •Một đầu nối màu vàng mã 4522000120 bán thay thế cũng ghi ren M22 x 1,5 (nguồn: trang phụ tùng Partao, mã 4522000120).
- •Gladhand Grote 81-0011-B ghi cổng 1/2" NPTF (nguồn: trang sản phẩm Grote).
Ren mét thẳng kiểu M22 x 1,5 và ren ống côn inch kiểu NPTF là hai hệ ren khác nhau (theo listing WABCO và catalog Grote ở trên), không vặn lẫn được. Khi đổi từ đầu nối hệ này sang hệ kia, phải có đầu chuyển đúng ren và do xưởng phanh lắp.
Cách nối dây điện giữa đầu kéo và rơ moóc theo ISO và SAE được trình bày riêng ở bài ổ cắm điện rơ moóc ISO 1185, 3731, 12098 và SAE J560.
Kiểm gì trước khi mua, thay đầu nối hơi phanh?
- Chuẩn đầu nối: đầu "palm" theo ISO 1728 hay gladhand theo SAE J318. Chụp ảnh cả mặt làm kín lẫn mặt sau.
- Chức năng và màu: đỏ là cấp khí / emergency ở cả hai hệ; vàng (ISO 1728) hoặc xanh dương (SAE J318) là điều khiển / service.
- Phía lắp: đầu nối trên đầu kéo có van tự đóng theo ISO 1728, khác mã với đầu trên rơ moóc.
- Ren cổng: đọc mã in trên thân hoặc mang đầu cũ đi so; ví dụ M22 x 1,5 (nguồn: listing WABCO) hay 1/2" NPTF (nguồn: catalog Grote).
- Kiểu dáng gladhand: thẳng, shutoff, góc 38° hay swinger 45° (theo catalog Grote).
- Lưới lọc: có hay không; gioăng có nắp che bụi phải dùng kèm lưới lọc (nguồn: catalog Phillips).
- Gioăng: cao su hay polyurethane, màu theo đường khí; mua dư một bộ để thay định kỳ.
- Mã gốc: ghi lại mã hãng in trên thân (WABCO, Haldex, Grote, Phillips…) để đối chiếu hàng thay thế.
Linh kiện thùng xe và phụ kiện rơ moóc khác có ở mục linh kiện thùng xe. Khi hỏi hàng, gửi ảnh đầu nối cũ kèm mã in trên thân để được đối chiếu đúng chuẩn.
Nguồn tham khảo
- •ISO 1728:2006, Road vehicles — Pneumatic braking connections between motor vehicles and towed vehicles — Interchangeability (bản xem trước iTeh): https://cdn.standards.iteh.ai/samples/44103/9dde57923d1643f3979ac97bc5bb13f8/ISO-1728-2006.pdf
- •Wikipedia, Gladhand connector: https://en.wikipedia.org/wiki/Gladhand_connector
- •Grote, OEM-Spec Premium Gladhands data sheet: https://www.grote.com/file-attachments/GROTE_PREMIUM_GLADHANDS_ENGLISH.pdf
- •Grote, 81-0011-B Service Gladhand: https://www.grote.com/electrical-connections/air-products-electrical-assemblies/gladhands/81-0011-B/
- •Phillips Industries, Gladhand Seals (L-GS, 5/2023): https://phillipsind.com/wp-content/uploads/2023/08/L-GS-ENG-REV2-Gladhand-Seals.pdf
- •Partao, WABCO 4522000110 coupling head M22x1.5 red: https://partao.com/wabco-4522000110-coupling-head-open-m22x1-5-red.html
- •Partao, 4522000120 coupling head yellow M22x1.5: https://partao.com/tietjen-4522000120-coupling-head-yellow-m22x1-5anh.html
Cùng chủ đề: Ổ cắm điện rơ moóc ISO 1185, SAE J560; Bu lông cho xe container, đầu kéo; Ren metric và ren inch.
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Đầu nối hơi phanh màu đỏ và màu vàng khác nhau thế nào?
Theo ISO 1728, đầu màu đỏ là đường cấp khí (supply), đầu màu vàng là đường điều khiển (control). Hai đầu có cơ cấu chặn để không cắm nhầm vào nhau.
❓ Gladhand xanh và đỏ có lắp lẫn được không?
Theo SAE J318, gladhand đỏ là emergency, xanh dương là service; phải nối đỏ với đỏ, xanh với xanh. Gioăng cũng có bản đỏ, xanh để nhận diện, hoặc bản đen dùng chung (nguồn: catalog Phillips).
❓ Ren cổng đầu nối hơi phanh là bao nhiêu?
ISO 1728 không quy định ren cổng, nên đọc theo mã từng hãng: ví dụ đầu WABCO 452 200 011 0 ghi M22 x 1,5 (nguồn: listing Partao), gladhand Grote 81-0011-B ghi 1/2 inch NPTF (nguồn: trang Grote). Mang đầu cũ đi so trước khi mua.
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.