Vòng Đệm Khoá Nêm DIN 25201 Khác Vòng Vênh DIN 127 Thế Nào
Vòng đệm khoá nêm (wedge-lock) DIN 25201 so với vòng đệm vênh DIN 127 và vòng phẳng ISO 7090: cơ chế, cỡ theo bu lông, vật liệu, lớp phủ, khi nào dùng loại nào.
Trả lời nhanh: Vòng đệm khoá nêm là một cặp vòng: mặt trong có cam hình nêm, mặt ngoài có răng hướng kính; nó giữ bu lông bằng lực kẹp chứ không bằng ma sát (nguồn: catalog Heico-Lock). Vòng đệm vênh DIN 127 là một vòng xẻ miệng, dành cho mối ghép cấp bền 5.8 trở xuống (theo DIN 127). Vòng phẳng ISO 7090 chỉ để đỡ bề mặt, không có chức năng chống lỏng.
Vòng đệm khoá nêm hoạt động thế nào?
Một bộ khoá nêm gồm hai vòng giống nhau, dán sẵn thành cặp, cam hình nêm quay vào trong, răng hướng kính quay ra ngoài (nguồn: Böllhoff, trang Nord-Lock). Khi siết, răng ngoài cắn vào bề mặt bu lông, đai ốc và chi tiết; khi rung, chỉ có hai mặt cam trượt lên nhau. Catalog Heico-Lock giải thích bằng bốn điều kiện:
- •Độ cứng: vòng cứng hơn bề mặt tiếp xúc; thép tôi suốt phủ kẽm lá đạt 485 ± 25 HV0,3, inox tôi bề mặt trên 520 HV0,05 (nguồn: catalog Heico-Lock).
- •Góc: góc nêm α giữa hai vòng lớn hơn góc bước ren β của bu lông (nguồn: catalog Heico-Lock; Böllhoff).
- •Ma sát: mặt cam trơn hơn mặt răng, nên chuyển động lỏng xảy ra ở mặt cam.
- •Lực kẹp: khi đai ốc có xu hướng xoay lỏng, cặp vòng "dày lên" theo góc nêm, làm tăng lực kẹp thay vì giảm (nguồn: catalog Heico-Lock).
Nord-Lock ghi vòng thép vật liệu EN 1.7182, tôi suốt, độ cứng từ 465 HV1 trở lên, dùng được với bu lông tới cấp bền 12.9 (nguồn: trang thông tin sản phẩm Nord-Lock). Heico-Lock cũng ghi phù hợp bu lông 8.8, 10.9 và 12.9 (nguồn: catalog Heico-Lock).
DIN 25201, DIN 127 và ISO 7090 khác nhau ở đâu?
Site này thống nhất: DIN 127 là vòng đệm vênh (vòng lò xo xẻ miệng), không có tiêu chuẩn ISO tương đương trực tiếp; ISO 7090 là vòng đệm phẳng vát mép. Vòng khoá nêm là loại thứ ba, cơ chế khác hẳn hai loại trên.
| Tiêu chí | Khoá nêm DIN 25201 | Vòng vênh DIN 127 | Vòng phẳng ISO 7090 |
|---|---|---|---|
| Cấu tạo | Cặp vòng, cam nêm bên trong, răng hướng kính bên ngoài (theo DIN 25201, nguồn fasten.it) | Một vòng xẻ miệng; kiểu A đầu có gờ, kiểu B đầu vuông (theo DIN 127, nguồn fasten.it) | Vòng phẳng, vát mép ngoài, cấp sản phẩm A (theo ISO 7090) |
| Chức năng | Chống tự lỏng bằng lực kẹp | Vòng đàn hồi | Phân bố lực, đỡ bề mặt |
| Cấp bền bu lông phù hợp | Tới 12.9 (nguồn: Nord-Lock, Heico-Lock) | Tới 5.8 (theo DIN 127, nguồn fasten.it) | Loại 200 HV tới 8.8; loại 300 HV tới 10.9 (theo ISO 7090, nguồn Westfield) |
| Trạng thái tiêu chuẩn | Bản 11/1986 đã huỷ, thay bằng DIN 25201-1 cho ngành đường sắt (nguồn: fasten.it) | Bản 10/1987 đã huỷ (nguồn: fasten.it) | Đang được nhà phân phối bán theo bảng ISO 7090 (nguồn: Westfield) |
Biểu đồ thử rung theo DIN 65151 / DIN 25201-4 trong catalog Heico-Lock cho thấy mối ghép dùng vòng vênh DIN 127 mất gần hết lực siết ban đầu tương tự bu lông không chống lỏng, trong khi cặp khoá nêm giữ được lực kẹp (nguồn: catalog Heico-Lock, biểu đồ thử rung). Đây là tài liệu của hãng bán khoá nêm, nên dùng để hiểu cơ chế, không coi là phép thử độc lập.
Đọc cỡ vòng theo bu lông
Vòng đệm luôn gọi theo cỡ ren bu lông (M10, M12…), không theo đường kính lỗ. Bảng dưới đặt cạnh nhau ba loại để thấy kích thước khác nhau thế nào:
| Cỡ ren | DIN 25201: lỗ d / ngoài d1 / dày s (mm) — nguồn fasten.it | Heico-Lock HLS (bản hẹp): lỗ / ngoài (mm) — nguồn catalog Heico-Lock | DIN 127: d1 min / d2 max / s (mm) — nguồn fasten.it | ISO 7090: lỗ d1 min / dày h (mm) — nguồn Westfield |
|---|---|---|---|---|
| M6 | 6,50 / 10,80 / 1,80 | 6,5 / 10,8 | 6,1 / 11,8 / 1,6 | 6,40 / 1,6 |
| M8 | 8,70 / 13,50 / 2,50 | 8,6 / 13,5 | 8,1 / 14,8 / 2 | 8,40 / 1,6 |
| M10 | 10,70 / 16,60 / 2,50 | 10,7 / 16,6 | 10,2 / 18,1 / 2,2 | 10,50 / 2 |
| M12 | 13,00 / 19,50 / 2,50 | 13,0 / 19,5 | 12,2 / 21,1 / 2,5 | 13,00 / 2,5 |
| M16 | 17,00 / 25,40 / 3,40 | 17,0 / 25,4 | 16,2 / 27,4 / 3,5 | 17,00 / 3 |
| M20 | 21,40 / 30,70 / 3,40 | 21,4 / 30,7 | 20,2 / 33,6 / 4 | 21,00 / 3 |
Cột "dày s" của DIN 25201 là chiều dày một vòng theo bảng fasten.it. Heico-Lock và Nord-Lock đều có hai bản: bản hẹp (Heico ký hiệu HLS, Nord-Lock ký hiệu NL) và bản đường kính ngoài lớn (Heico HLB, Nord-Lock NLsp) cho lỗ ô van hoặc vật liệu mềm (nguồn: catalog Heico-Lock; trang Nord-Lock; Böllhoff). Ví dụ bản lớn HLB-10 có đường kính ngoài 21,0 mm so với 16,6 mm của HLS-10 (nguồn: catalog Heico-Lock).
Vật liệu và lớp phủ đọc thế nào trên catalog?
| Vật liệu (nguồn: trang Nord-Lock) | Ký hiệu | Độ cứng | Nhiệt độ làm việc |
|---|---|---|---|
| Thép EN 1.7182 | NL, NLsp; khắc "flZn" | ≥ 465 HV1, tôi suốt | −50 °C đến 200 °C (nguồn: Nord-Lock) |
| Inox EN 1.4404 | NLss, NLspss; khắc "SS" | ≥ 520 HV0,05, tôi bề mặt | −160 °C đến 500 °C (nguồn: Nord-Lock) |
| 254 SMO, EN 1.4547 | NLss-254; khắc "254" | ≥ 600 HV0,05, tôi bề mặt | −160 °C đến 500 °C (nguồn: Nord-Lock) |
Vòng thép Nord-Lock phủ kẽm lá Delta Protekt KL100 kèm lớp phủ VH 302 GZ, chịu phun muối từ 1.000 giờ trở lên theo ISO 9227; cỡ M6–M24 có thêm bản phủ đen Delta Seal GZ (nguồn: trang Nord-Lock; Fabory). Inox EN 1.4404 dùng cho môi trường không có clorua, không có axit; 254 SMO dành cho nước biển, môi trường clorua (nguồn: trang Nord-Lock). Heico-Lock ghi vật liệu thép 1.1191 / C45E và inox 1.4404 / 316L (nguồn: catalog Heico-Lock).
Đối chiếu vòng vênh và vòng phẳng inox: ISO 7090 bản inox chỉ quy định loại 200 HV (nguồn: Westfield). Phân biệt các loại vòng đệm inox phẳng, đàn hồi, răng khía có ở bài vòng đệm inox 304: phẳng, đàn hồi, răng khía.
Trên thùng xe và khung, khi nào cần loại nào?
- •Mối ghép chịu rung, bu lông cấp bền cao (bát chân thùng, giá bắt cụm treo, giá thiết bị gắn khung): khoá nêm là lựa chọn hợp lý vì dùng được tới cấp bền 12.9 (nguồn: Nord-Lock, Heico-Lock).
- •Bu lông cấp bền thấp, mối ghép phụ (nẹp, tấm che, giá nhẹ): vòng vênh DIN 127 vẫn gặp phổ biến, nhưng chỉ đúng phạm vi cấp bền 5.8 trở xuống (theo DIN 127, nguồn fasten.it).
- •Bề mặt mềm, lỗ to, cần đỡ lực: vòng phẳng ISO 7090 đúng cấp độ cứng; chọn 300 HV khi bu lông 10.9 (theo ISO 7090, nguồn Westfield).
Hai điều hay sai khi lắp khoá nêm: không đặt thêm vòng phẳng tự do giữa cặp khoá nêm và chi tiết, vì như vậy mất chức năng khoá (nguồn: catalog Heico-Lock, hình ví dụ lắp đặt); với bu lông xuyên lỗ có đai ốc, đặt một cặp ở cả phía đầu bu lông và phía đai ốc (nguồn: Böllhoff; catalog Heico-Lock). Cách phối bu lông, đai ốc, vòng đệm cho từng mối ghép xem thêm ở bài kết hợp bu lông, đai ốc, vòng đệm đúng cách.
Kiểm gì trước khi mua, thay vòng đệm chống lỏng?
- Cỡ ren và cấp bền bu lông đang dùng (đọc ký hiệu trên đầu bu lông).
- Loại vòng: khoá nêm (cặp), vênh DIN 127 hay phẳng ISO 7090; không đổi khoá nêm sang vòng vênh cho bu lông 8.8 trở lên vì DIN 127 chỉ cho tới 5.8 (theo DIN 127).
- Bản hẹp hay bản rộng: lỗ ô van, vật liệu mềm thì chọn bản đường kính ngoài lớn (nguồn: Böllhoff; catalog Heico-Lock).
- Vật liệu: thép phủ kẽm lá cho khung thép thường; inox 1.4404 khi bu lông inox A4 (nguồn: trang Nord-Lock).
- Độ cứng bề mặt chi tiết: vòng phải cứng hơn bề mặt tiếp xúc (nguồn: trang Nord-Lock).
- Số cặp: bu lông xuyên lỗ cần hai cặp, mỗi phía một cặp (nguồn: Böllhoff).
- Ký hiệu khắc trên vòng (flZn, SS, 254…) để nhận đúng vật liệu khi mua lại (nguồn: trang Nord-Lock).
Nguồn tham khảo
- •Nord-Lock, Original wedge-locking washers — product information: https://www.nord-lock.com/en-us/nord-lock/original-wedge-locking-washers-product-information
- •Böllhoff Việt Nam, Nord-Lock wedge locking washers: https://boellhoff.com/vn-en/products/special-fasteners/nord-lock-wedge-locking-washers
- •Fabory, Nord-Lock steel wedge-locking washer, Delta Protekt: https://www.fabory.com/en_GB/nord-lock-steel-vibration-proof-wedge-locking-washer-black-zinc-flake-coating%2C-delta-protekt%C2%AE/p/37905
- •HEICO, HEICO-LOCK Wedge Locking Systems brochure (05/2018): https://www.epartrade.com/uploads/contents/33d57d6a-4eb0-11ea-a19f-560001755c9d/2020/04/HEICO-LOCKWedgeLockWashersBrochure2019.pdf
- •Fasten.it, DIN 25201 Wedge-locking washers: https://fasten.it/en/norms/norm/din_25201
- •Fasten.it, DIN 127 Split lock washers: https://fasten.it/en/norms/norm/din_127
- •Fasten.it, ISO 7090: https://fasten.it/en/norms/norm/iso_7090
- •Westfield Fasteners, ISO 7090 washers: https://westfieldfasteners.co.uk/Standards/Washer-ISO7090-M.html
Cùng chủ đề: Vòng đệm đàn hồi và vòng đệm phẳng; Vòng đệm côn Belleville; Đai ốc nyloc hay vòng đệm đàn hồi.
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Vòng đệm khoá nêm có thay được vòng đệm vênh DIN 127 không?
Về cỡ thì có bản cho cùng cỡ ren, nhưng cơ chế khác: khoá nêm giữ bằng lực kẹp và dùng được tới bu lông 12.9 (nguồn: Nord-Lock, Heico-Lock), còn vòng vênh DIN 127 chỉ dành cho cấp bền 5.8 trở xuống (theo DIN 127). Khi thay, lắp đúng cặp và không kèm vòng phẳng tự do.
❓ DIN 25201 còn hiệu lực không?
Theo fasten.it, bản DIN 25201 năm 1986 về kích thước vòng khoá nêm đã huỷ và được thay bằng DIN 25201-1 cho chi tiết lắp xiết ngành đường sắt. Catalog các hãng vẫn dùng tên DIN 25201 để gọi loại vòng này.
❓ Vòng đệm phẳng ISO 7090 có chống lỏng không?
Không. ISO 7090 là vòng phẳng vát mép, chọn loại 200 HV cho bu lông tới 8.8 và 300 HV cho bu lông tới 10.9 (theo ISO 7090, nguồn Westfield). Đặt vòng phẳng tự do dưới cặp khoá nêm sẽ làm mất chức năng khoá (nguồn: catalog Heico-Lock).
Nguyễn Đỗ Tùng
Nội dung kỹ thuật
Cử nhân Cơ khí — Đại học Công nghiệp Hà Nội
Anh Nguyễn Đỗ Tùng — Cử nhân Cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội (2010). Hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, phụ trách nội dung kỹ thuật cho Công ty TNHH Cơ Khí Hồng Thuận và các thương hiệu thuộc Hệ sinh thái Trường An.