Quy Đổi Cấp Bền Bu Lông Sang Giới Hạn Bền, Giới Hạn Chảy
Chọn cấp bền 4.6 đến 12.9 để ra giới hạn bền kéo Rm và giới hạn chảy Re/Rp0,2 (danh nghĩa và tối thiểu) theo ISO 898-1, hoặc nhập ngược Rm và tỷ lệ chảy để tìm cấp bền. Cần lực siết theo cấp bền? Xem bảng tra lực siết bu lông.
Quy đổi cấp bền bu lông
Chọn cấp bền để xem giới hạn bền và giới hạn chảy theo ISO 898-1, hoặc nhập ngược Rm và tỷ lệ chảy để tìm cấp bền.
Giá trị theo ISO 898-1:2013 qua các bảng đối chiếu ghi ở phần nguồn bên dưới. Đây là giá trị cơ tính của vật liệu bu lông, không phải tải trọng cho phép của mối ghép; tải trọng và mô-men siết do thiết kế quyết định.
Cách đọc số của cấp bền
Theo ISO 898-1, cấp bền ghi dạng hai số cách nhau dấu chấm, ví dụ 8.8 hay 10.9. Số trước dấu chấm × 100 = Rm danh nghĩa (MPa). Số sau dấu chấm × 10 = tỷ lệ Re/Rm (%). Nhân Rm danh nghĩa với số sau chia 10 ra giới hạn chảy danh nghĩa: cấp 8.8 có Rm = 8 × 100 = 800 MPa, tỷ lệ chảy 8 × 10 = 80 %, nên Rp0,2 = 800 × 0,8 = 640 MPa. Cấp 10.9 có Rm = 1000 MPa, tỷ lệ chảy 90 %, Rp0,2 = 900 MPa.
Cấp 4.6 đến 6.8 dùng giới hạn chảy dưới ReL; từ 8.8 trở lên dùng Rp0,2 (ứng suất tại độ giãn dài dư 0,2 %). Mô-men siết theo từng cấp bền có ở bảng tra lực siết bu lông; khối lượng bu lông theo cỡ ren có ở công cụ tính khối lượng bu lông.
Bảng cấp bền theo ISO 898-1
| Cấp bền | Phạm vi | Rm danh nghĩa | Rm tối thiểu | Re/Rm | Loại giới hạn chảy | Re danh nghĩa | Re tối thiểu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4.6 | mọi cỡ ren | 400 | 400 | 60 % | ReL | 240 | 240 |
| 4.8 | mọi cỡ ren | 400 | 420 | 80 % | ReL | 320 | — |
| 5.6 | mọi cỡ ren | 500 | 500 | 60 % | ReL | 300 | 300 |
| 5.8 | mọi cỡ ren | 500 | 520 | 80 % | ReL | 400 | — |
| 6.8 | mọi cỡ ren | 600 | 600 | 80 % | ReL | 480 | 480 |
| 8.8 | d ≤ 16 mm | 800 | 800 | 80 % | Rp0,2 | 640 | 640 |
| 8.8 | d > 16 mm | 800 | 830 | 80 % | Rp0,2 | 640 | 660 |
| 9.8 | d ≤ 16 mm | 900 | 900 | 80 % | Rp0,2 | 720 | 720 |
| 10.9 | mọi cỡ ren | 1000 | 1040 | 90 % | Rp0,2 | 900 | 940 |
| 12.9 | mọi cỡ ren | 1200 | 1220 | 90 % | Rp0,2 | 1080 | 1100 |
- Đơn vị MPa (N/mm²). Cột "danh nghĩa" là con số đặt tên cấp bền; cột "tối thiểu" là ngưỡng bu lông phải đạt khi thử kéo.
- Theo ISO 898-1, cấp 8.8 có hai dòng vì giá trị tối thiểu khác nhau theo đường kính: d ≤ 16 mm và d > 16 mm. Các giá trị danh nghĩa không đổi.
- Cấp 9.8 chỉ áp dụng cho cỡ ren tới M16 (d ≤ 16 mm).
- Từ 8.8 trở lên cột Re là Rp0,2; cấp thấp hơn là ReL.
- Dấu — ở cấp 4.8 và 5.8: ISO 898-1:2013 không quy định ReL tối thiểu cho hai cấp này (chỉ có ứng suất tại độ giãn dài dư 0,0048d trên bu lông nguyên chiếc).
Nguồn số liệu
- TR Fastenings — Mechanical properties, Steel Screws and Bolts ISO 898-1Dùng cho: Rm danh nghĩa và tối thiểu, ReL / Rp0,2 danh nghĩa và tối thiểu; tách 8.8 theo d ≤ 16 mm và d > 16 mm. (https://www.trfastenings.com/knowledge-base/metric-screws/screws-and-bolts-mechanical-properties)
- Berger-Tools — Property Classes of Screws and Nuts (trích DIN ISO 898-1)Dùng cho: Rm và Re danh nghĩa của 4.6, 5.6, 5.8, 6.8, 8.8, 9.8, 10.9, 12.9; quy tắc đọc hai số của ký hiệu cấp bền. (https://assets.berger-tools.co.uk/pdfs/Property_Classes_Screws_Nuts.pdf)
- Engineering ToolBox — Metric Steel Bolts, Grades and Property ClassesDùng cho: Rm tối thiểu của 4.6, 4.8, 5.8, 8.8, 9.8, 10.9, 12.9; phạm vi cỡ ren của 9.8 (M1,6–M16). (https://www.engineeringtoolbox.com/steel-bolts-metric-grades-d_1428.html)
- FM S.p.A. — Mechanical properties of metric threaded bolts and studs (EN ISO 898-1:2013)Dùng cho: Rm và giới hạn chảy danh nghĩa của 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9. (https://www.fmspa.com/properties-of-metric-threaded-bolts-and-studs)
- Fastenal — Mechanical Properties of Metric Fasteners (theo ISO 898-1, bản 03/2009)Dùng cho: Rp0,2 tối thiểu của 8.8 (M5–M16: 640; M18–M39: 660), 10.9 (940), 12.9 (1100); Rm tối thiểu 800/830, 1040, 1220. (https://crafter.fastenal.com/static-assets/pdfs/Mechanical_Properties_of_Metric_Fasteners.pdf)
- Torqbolt — ISO 898-1 Mechanical and physical properties of bolts, screws and studs (bảng trích ISO 898-1:2013)Dùng cho: Rp0,2 tối thiểu của 8.8 (d > 16 mm: 660), 10.9 (940), 12.9 (1100); cho thấy ReL tối thiểu của 4.8/5.8/6.8 để trống ở bản 2013. (https://torqbolt.com/iso-898-1-bolting-fasteners-bolting-stud-bolts-screws-suppliers-manufacturers)
Nguồn: tóm tắt ISO 898-1:2013 theo các nguồn trên; giá trị có hiệu lực pháp lý lấy từ văn bản tiêu chuẩn chính thức.
Ứng dụng khi chọn bu lông
Theo ISO 898-1, hai cấp phổ biến trong mối ghép thông thường là 5.8 (Rm 500 MPa, Re 400 MPa) và 8.8 (Rm 800 MPa, Rp0,2 640 MPa). Sự khác nhau trong thực tế được phân tích ở bài bu lông cấp bền 5.8 và 8.8 khác nhau gì trong thực tế.
Cùng một cấp bền, lực kẹp và mô-men siết còn tuỳ đường kính và ren; tra ở bảng lực siết bu lông. Cần kích thước, bước ren hoặc quy cách khác, xem bảng tra bu lông và quy đổi ren inch sang hệ mét.
Xem thêm
Câu Hỏi Thường Gặp
❓ Bu lông cấp bền 8.8 có giới hạn bền và giới hạn chảy bao nhiêu?
Theo ISO 898-1: Rm danh nghĩa 800 MPa và Rp0,2 danh nghĩa 640 MPa (tỷ lệ chảy 80 %). Giá trị tối thiểu khác nhau theo đường kính: với d ≤ 16 mm là Rm 800 MPa và Rp0,2 640 MPa; với d > 16 mm là Rm 830 MPa và Rp0,2 660 MPa.
❓ Số trước và sau dấu chấm của cấp bền nghĩa là gì?
Theo ISO 898-1, số trước dấu chấm nhân 100 là giới hạn bền kéo danh nghĩa Rm tính bằng MPa. Số sau dấu chấm nhân 10 là tỷ lệ phần trăm giữa giới hạn chảy và giới hạn bền (Re/Rm). Ví dụ 5.8: Rm = 5 × 100 = 500 MPa, Re = 500 × 0,8 = 400 MPa.
❓ Vì sao cấp 4.6 đến 6.8 ghi ReL còn cấp 8.8 trở lên ghi Rp0,2?
Thép cấp thấp có điểm chảy rõ ràng nên dùng giới hạn chảy dưới ReL. Thép đã tôi và ram (từ 8.8 trở lên) thường không có điểm chảy rõ, nên tiêu chuẩn dùng ứng suất tại độ giãn dài dư 0,2 % là Rp0,2 để thay thế.
❓ Giá trị danh nghĩa và giá trị tối thiểu khác nhau thế nào?
Theo ISO 898-1, giá trị danh nghĩa là con số dùng để đặt tên cấp bền và tính quy tắc đọc số. Giá trị tối thiểu là ngưỡng mà phép thử kéo của bu lông phải đạt. Ở một số cấp hai giá trị này bằng nhau (4.6, 5.6, 6.8), ở cấp khác tối thiểu cao hơn danh nghĩa (4.8, 5.8, 10.9, 12.9, và 8.8 khi d > 16 mm). Ví dụ 10.9: Rp0,2 danh nghĩa 900 MPa, tối thiểu 940 MPa.
❓ Đây có phải tải trọng cho phép của bu lông không?
Không. Đây là cơ tính của vật liệu bu lông. Tải trọng kéo và mô-men siết còn phụ thuộc diện tích chịu kéo của ren, hệ số an toàn và điều kiện bôi trơn; xem bảng lực siết ở trang bảng tra riêng.